انواع اموزش از منظر روانشناختی

انواع آموزش

گذشته از هدف نهایی آموزش که ایجاد تغییرات در ساختارهای شناختی، مهارتی و عاطفی فراگیران و آموزش گیران است. تأکید براهداف  خاص آموزش و نوع افرادی که از آن منتفع می‎شوند، موجب شده طبقه بندی های مختلفی از آموزش در حوزه های گوناگون صورت گیرد.

در طبقه بندی هایی که توسط صاحبنظران آموزشی به صورت استاندارد ارائه می شود، آموزش به عنوان مجموعه ای از ارتباطات سازمان یافته و تقویت شده برای ایجاد یادگیری انواع ذیل را در بر می‌گیرد:

الف ) آموزش رسمی[1]

به آموزش نظام یافته ای اطلاق می شود که معمولاً در مدرسه یا دیگر نهاد های آموزشی در درون یک نظام آموزشی شکل می گیرد. آموزش رسمی به صورت سلسله تعلیماتی که به تدریج پیچیده و تخصصی می شود، سازمان می یابد. در اصل اتمام موفقیت آمیز هر سطح، مجوز رسمی جهت ورود به سطح بعدی آموزش می باشد. به عبارت دیگر، کلمه ای که غالباً به عنوان مترادف با این اصطلاح به کار می رود « آموزش مدرسه ای » است(مجله هماهنگ، 1373ص 32 ).

مشخصه آموزش رسمی وجود هماهنگی و نظم و ثبات معین است و ساختارهای مشخص مثل سن، میزان تحصیلات، رشته تحصیلی، سمت سازمانی. شرح چون آگاه نمودن افراد از هدف و ضرورت این فعالیت و دادن این وعده در خصوص تسهیلات آتی مانند اعطای گواهینامه، منحوط داشتن امتیازات آموزشی برای افراد موفق طی دوره آموزشی را در بر می گیرد.

ب ) آموزش غیر رسمی[2]

به تعبیرکوفبر(1973) این نوع آموزش همه آموزش های غیر رسمی را که در آن ها شخص یادگیرنده و منبع اطلاعاتی در تلاش مستمر فراهم می سازند و هر دو آن ها در یادگیری مشارکت دارند، در بر می گیرد(رشیدی،1376 ص22).

ج– آموزش تصادفی:

این نوع آموزش که توسط ایوانفر(1981)، ارائه شد به دو قسم تقسیم شده است:

الف) آموزش رایج و شایع: که آموزش تجربی هم خوانده می شود و در جایی تحقق می یابد که هیچ نوع تلاش مستمری برای یادگیری در عده ای از افراد صورت نمی پذیرد و نیز یاد دهنده و یادگیرنده هیچ کدام در موقعیت یادگیری به طور آگاهانه قرار نمی گیرند.

ب ) آموزش ضمنی مستمر: موقعیت هایی را در بر می گیرد که شخص یادگیرنده یا منبع اطلاعاتی _ و نه هر دوی آن ها _ توجه مستمری به ایجاد یادگیری دارد(رشیدی،1376 ص22).

 

آموزش کارکنان را با توجه به زمینه اثر آموزش ها می توان به دو بخش تقسیم کرد:

  • آموزش های اختصاصی: آن بخش از آموزش هایی است که موجب ارتقای کیفی و کمی توان فرد آموزش گیرنده در زمینه های مشخص می گردد، هم چون اغلب رشته های آموزشی، فنی وحرفه ای از قبیل جوشکاری، روش های مختلف ماشین کاری و مانند آن ها.
  • آموزش های عمومی: آن بخش را در بر می گیرد که بر مجموعه فعالیت های فرد یا حداقل بخشی از آن ها اثرمثبتی می گذارد. تکنیک ها و تمرینات تقویت حافظه و تندخوانی از آن جمله اند(جعفری، 1381 ص 51).
مطلب مرتبط :   مرجع آگهی و نیازمندیها : سایت دو فانوس

هم چنین آموزش در هر سازمانی می تواند به دو صورت متمایز ارائه شود که عبارتند از:

  • آموزش قبل از خدمت
  • آموزش ضمن خدمت

آموزش قبل از خدمت

منظور از آموزش قبل از خدمت آموزش هایی است که قبل از ورود افراد به سازمان به وی ارائه می گردد تا شایستگی ها و توانایی های لازم را در او ایجاد کرده و او را برای احراز مشاغل در آینده آماده سازند. این نوع آموزش ها برای رفع مسائل و مشکلات خاص سازمانی صورت نمی‎گیرد، بلکه هدف عمده آن تربیت نیروی انسانی برای نهاد یا سازمان ویژه می باشد.

  • آموزش کوتاه مدت: آموزش کوتاه مدت برای آماده کردن فرد جهت ورود به خدمت وی داده می شود. در این گونه موارد فرد را برای شغل خاصی انتخاب کرده و تخصص لازم را در مدت چند ماه به وی می آموزند.
  • آموزش بلند مدت: آموزش بلند مدت نیز مانند آموزش کوتاه مدت برای آماده کردن فرد جهت ورود به خدمت است با این تفاوت که دوره آموزش طولانی بوده و حاوی مطالب علمی و احیاناً عملی است. این گونه آموزش ها برای احراز مشاغلی است که اجرای وظایف مربوطه به آن مشاغل مستلزم اطلاعات و معلومات وسیعی باشد. این نوع آموزش ها معمولاً توسط دانشگاه‎ها، مدارس علمی وابسته به سازمان ها صورت می گیرد.

آموزش ضمن خدمت

آموزش های ضمن خدمت به افرادی ارائه می گردد که در استخدام دولت یا سازمان ها در آمده باشند. به عبارت دیگر شرط اساسی برخورداری از این نوع آموزش ها آن است که  فرد رسماً در اختیار سازمان باشد. مقصود اصلی آموزش ضمن خدمت پر کردن خلاء مربوط به اطلاعات شغلی کارکنان و افزایش اطلاعات، معلومات، تخصص ها و بهبود روابط اداری کارکنان است(فتحی و اجارگاه، 1376، ص 51-52).

            آموزش ضمن خدمت نیز دارای انواع مختلفی می باشد. در گزارش یونسکو در ارتباط با انواع آموزش های ضمن خدمت، حداقل آموزش های زیر را می توان استنباط کرد:

  • آموزش بدو خدمت یا توجیهی[3]

این نوع آموزش ها مخصوص افرادی است که جدیداً به استخدام سازمان در آمده اند. هدف کلی این نوع آموزش آشنا ساختن کارکنان جدید با سازمان، وظایف محوله و قوانین و مقررات سازمانی می باشد. معمولاً با توجه به ضرورتی که سازمان و مدیریت احساس می کند مطالب و مباحث این نوع آموزش بریک یا چند جنبه از جنبه های زیر متمرکز خواهد بود:

  • ارائه مطالب نظری و عنداللزوم تمرین های عملی برای افزایش مهارت ها و توانایی های شغلی و حرفه ای.
  • آشنایی با محیط کار.
  • تشریح سیاست کلی سازمان مربوطه و ارتباط آن با سازمان های دیگر.
  • تشکیلات و وظایف سازمان و واحد سازمانی که کارمند در آن مشغول خدمت خواهد شد، تشریح خواهد می شود.
  • ساعات کاری سازمان یا موسسه، طرز حضور و غیاب، پرداخت حقوق، میزان و نحوه استفاده از مرخصی ها، ترفیعات، اضافات ومقررات استخدامی تشریح می شود.
  • مقررات مربوط به شکایات و سلسه مراتبی که در این مورد باید رعایت شود.
  • تسهیلات و خدمات رفاهی که کارمندان از آن بهره مند می شوند از قبیل خدمات درمانی، بهداشتی، بانکی، آشنایی با کارکنانی که در پست جدیدی استخدام می شوند نیز باید مد نظر قرار گیرد.
مطلب مرتبط :   راهبردهای بهبود کیفیت زندگی کاری

در اوایل کار وقتی که کارکنان شروع می کنند به درک این که مسؤولیت داشته باشند، طرز تلقی آن ها این است که، ” این کار من نیست “، اداره کردن این مقاومت ها در برابر تغییر یکی از وظایف آموزش است(مشایخ، 1368 ص 13).

2)آموزش های بازآموزی

نوع دیگرآموزش های ضمن خدمت مربوط به بازآموزی می باشد. این آموزش ها جنبه یاد آوری و تکرار دانسته ها را دارد. معمولاً از این نوع آموزش ها در نظام های مختلف استقبال چندانی نمی‎شود، زیرا باعث رشد و دانش افزایی نشده و توجه صرف به بازآموزی مطالب دارد.

 

 

3)آموزش های تکمیلی یا جبرانی

بسیاری از کارکنان به دلیل این که تحت آموزش های پیش از خدمت قرار نگرفته اند یا آموزش ها کافی نبوده اند، نیازمند آموزش های تکمیلی جبرانی هستند.

4)آموزش های ارتقاء

این آموزش ها درصدد آن هستند که کارکنان را در کوران جدید ترین اطلاعات و پیشرفته ترین دانش ها قرار دهند. این نوع آموزش ها به کارکنان کمک می کنند تا مدارک عالی را در موضوعات و رشته های مختلف دریافت کنند.

5)آموزش های ویژه

این نوع آموزش ها فرصت های کارآموزی را در زمینه هایی بر عهده دارند که دوره های پیش از خدمت به اندازه کافی پوشش نداده اند(فتحی و اجارگاه، 1376 ص 11-14).

Formal Education  -1

Education  Informal-2

[3]– Orientation