تعریف مدیریت دانش و انواع آن از منظر روانشناختی

. مدیریت دانش

یکی از موضوعات مهم مطرح شده در دوره اخیر، مدیریت دانش است. مدیریت دانش رویکردی است که به سرعت در حال تکامل و پیشرفت است و بر افزایش کارایی و بهبود اثربخشی فرایندهای سازمانی، همراه با نوآوری مستمر، توجه زیادی دارد. نیاز به مدیریت دانش، از این واقعیت سرچشمه می‌گیرد که دانش در عملکرد سازمانی و دسترسی به مزیت رقابتی پایدار، عنصری مهم تلقی می شود. اهمیت این موضوع به حدی است که امروزه شماری از سازمان­ها، دانش خود را اندازه­گیری می­کنند و به منزله سرمایه فکری سازمان و نیز شاخصی برای درجه­بندی شرکت­ها در گزارش­های خود منعکس می­کنند.

 

2-2-1-1. زنجیره اطلاعات

به منظور تبیین بهتر مفاهیم ارائه شده از مدیریت دانش، به بررسی مفاهیم”داده”، “اطلاعات”، “دانش”، “خرد” و ارتباط بین آن­ها می­پردازیم. زنجیره اطلاعات در چهار مرحله به پیش می­رود: داده، اطلاعات، دانش و خرد، که به لحاظ زمینه و درک روابط و الگوهای لازم، با یکدیگر در ارتباطند (عدلی، 1384).

 

2-2-1-1-1. داده

داده­ها حقایق و واقعیت­های خام هستند (نوروزیان، 1384) . حقایق و اعدادی هستند که از آن­ها اطلاعات به­دست می‌آید (صراف­زاده و بغدادی، 1384) . داده­ها، منعکس کننده تعاملات و مبادلات کامل و واحد و منسجمی هستند که تحت عنوان جزء ناچیز از آن­ها یاد می­شود. این اجزاء در پایگاه­های داده، ذخیره و مدیریت می­شوند. داده­ها، حداقل متن را دارند و به تنهایی مفهوم موضوع بزرگ­تری را القا نمی­کنند. برای مثال داده می‌تواند شامل آمار، فهرست منابع موجود کتابخانه و فهرستی از اسامی و آدرس‌های کارکنان و کاربران کتابخانه باشد.

 

2-2-1-1-2. اطلاعات

اضافه کردن زمینه و تفسیر به داده­ها و ارتباط آن­ها به یکدیگر، موجب شکل­گیری اطلاعات می­شود. اطلاعات، داده­های ترکیبی و مرتبط همراه با زمینه و تفسیر آن است. ارتباط داده­ها ممکن است بیان کننده اطلاعات باشد. ممکن است صرفاً ارتباط داده­ها به اطلاعات منجر نگردد، مگر اینکه موجب درک مفهوم آن­ها باشد (نوروزیان، 1384) . پس، زمانی که داده­ها به منظور خاصی به­شکلی منطقی سازماندهی می­شوند تبدیل به اطلاعات می­شوند (صراف­زاده و بغدادی، 1384) . اطلاعات در حقیقت داده­های خلاصه شده را در­بر­می­گیرد که گروه­بندی، ذخیره، پالایش، سازماندهی و تحلیل شده­اند تا بتوانند زمینه را روشن سازند. می­توان با بررسی اطلاعات به اتخاذ تصمیمات پرداخت (نوروزیان، 1384) . فهرستی از منابعی که طی سه ماه اخیر به فهرست آن­لاین کتابخانه افزوده شده­اند و لیستی از منابعی که مکرراً به امانت رفته­اند، مثال­هایی از اطلاعات در محیط کتابخانه هستند.

 

2-2-1-1-3. دانش

دانش، ترکیب سازمان­یافته­ای از داده است که از طریق قوانین و عملکردها حاصل شده است (آصف­زاده، 1383) . دانش کارآمد کمک می­کند تا اطلاعات و داده­های ناخواسته حذف شوند. زمانی که افراد دانش خود را به اشتراک می­گذارند، دانش هر یک افزایش می­یابد و از ترکیب دانش یک فرد با افراد دیگر، دانش جدید حاصل می­شود. دانش، ایده­ها، فهم­ها و درس آموخته شده ما در طول زمان است. درس‌ها و ایده‌هایی که با کنار هم نهادن اطلاعات دریافتی از منابع مختلف و درگذر زمان به آن دست یافته‌ایم. دانش، مجموعه­ای از نگرش­ها، تجربیات و مراحلی است که به صورت درست و صحیح کنار یکدیگر قرار گرفته­اند؛ از این­رو، راهنمای مناسبی برای افکار، رفتارها و ارتباطات می­باشد (نوروزیان، 1384) .

مطلب مرتبط :   چگونه خشم خود را کنترل کنیم؟

 

2-2-1-1-4. خرد (معرفت)

آخرین مرحله، حرکت از دانش به خرد و کمال است. خرد، همان کاربرد دانش است. وقتی که دانش برای تصمیم‌گیری و بهبود تصمیمات، فرآیندها و بهره‌وری یا سودآوری به کار گرفته می‌شود تبدیل به خرد می‌شود. برای خردمند بودن، افراد نه تنها باید دانش کسب کنند بلکه باید فهم کاملی از اصول حاکم برآن دانش را نیز داشته باشند (نوروزیان، 1384) .

 

 

 

2-2-1-2. دسته بندی انواع دانش

دانش دو نوع است: نخست، نوع بسیار عمومی دانش که دانش “ضمنی” یا پنهان نامیده می­شود و دومی، دانشی است که به صورت مستند درآمده و به آن دانش “صریح” یا آشکار گفته می­شود (فرهودی، 1387) .

دانش نهان، دانش شخصی و ابراز نشده­ای است که یک فرد دارد. دانشی که در ذهن افراد است و می­تواند مفید واقع شود. دانش و تجربه­ای است که یک فرد در طول سال­ها از طریق تجربه، تعامل با دیگران و آزمون سعی وخطا به­دست آورده است. دانشی که هرگز به­طور کامل و قابل­فهم برای  سایرین بیان، ثبت، مستند یا مدون نشده است. طبق برآوردها 80 درصد از مهم­ترین دانش را دانش نهان شکل می­دهد (صراف­زاده، 1389) . فرایند انتقال دانش ضمنی به دیگران، بسیار پر دردسر است (فرهودی، 1387) .

تقریباً همه فعالیت­هایی که افراد درگیر آن هستند نیاز به ترکیبی از چند دانش نهان و عیان دارد. برای یک مدیریت دانش کارآمد، تسخیر هر دو دانش نهان و عیان الزامی است. چالش واقعی مدیریت دانش در توانایی تشخیص و تسخیر دانش نهان است، به­طوری­که در هنگام نیاز قابل بازیابی باشد. دانش عیان به آسانی قابل ثبت و انتقال است اما تشخیص، تصرف و انتقال دانش نهان مشکل است. بنابراین، بیش­تر سازمان­ها تنها بر مدیریت دانش عیان، دانش سهل­الوصول که تنها 20 درصد از کل دانش سازمان را شکل می­دهد، تمرکز می­کنند و استفاده از دانش نهان را به وقوع تصادفی آن وامی­گذارند (صراف­زاده، 1389) .

مطلب مرتبط :   نه خصوصیت افراد با هوش هیجانی بالا

دانش صریح عبارت است از دانش ضمنی که در فرایندی پردازشی، مستند شده و به صورت واضح در قالب زبان رسمی بیان می­شود و به راحتی بین افراد به اشتراک گذاشته می­شود (فرهودی، 1387) .

هنگامی­که دانش، مدون و کدگذاری شود، مصنوع دانش تولید می­شود و این مصنوع دانش است که می­تواند مدیریت شود (صراف­زاده، 1389) .

بنابراین، دانش ترکیبی از تجربیات، ارزش‏ها، اطلاعات و نگرش‏هاست. دانش، از اطلاعات و اطلاعات از داده‏ها سرچشمه می‏گیرد. بیش­تر دانش‏ها، به صورت ضمنی دراختیار افراد هستند. مدیریت دانش به سازمان‏ها کمک می‏کند تا از فرایند دانش مؤثر برخوردار باشند (رمضانی،1383) .

 

2-2-1-3. تعریف مدیریت دانش

مدیریت دانش مفهومی است که تعریف­های زیادی برای آن ارائه شده است. برخی از صاحب­نظران مانند پرز[1]، تأکید دارند که دانش یک سرمایه سازمانی است و مدیریت دانش را بر همین اساس تعریف می­کنند. وی معتقد است که مدیریت دانش عبارت است از گردآوری دانش و قابلیت­های عقلانی و تجربیات افراد یک سازمان و ایجاد قابلیت بازیابی آن­ها به عنوان یک سرمایه سازمانی.

مالهوترا[2] در سال­های اخیر بیش­ترین فعالیت را در زمینه مدیریت دانش داشته است و این مفهوم را از دیدگاه نظری تعریف کرده است. وی مدیریت دانش را کمک به سازمان­ها در یافتن راه­های نوین بهره­جویی از دانش عینی و ذهنی افراد آن می­داند.

استمپز[3] (1999) مدیریت دانش را مقداری کاربردی­تر تلقی کرده و برای مدیران دانش نقش فعالی قائل شده است. وی مدیریت دانش را فراهم­آوری دانش مورد نیاز در زمان و مکان مورد نیاز و برای شخص نیازمند تعریف می­کند. او هم­چنین معتقد است که بهترین چیز داشتن در موضوعی خاص نیست، بلکه دانستن مکان و طرز دسترسی به دانش است.

راولی[4] معتقد است که مدیریت دانش در اصطلاح مفهومی یک نمونه است و در اصطلاح تخصصی، مجموعه­ای از راهکارها و اعمالی است که در پاسخ به نیازهای سازمان­ها شامل جوامع و دولت­ها در جامعه مبتنی بر دانش قرن بیست و یکم پدید آمده است.

اخیراً تعریفی از سوی سازمان همکاری­های اقتصادی و توسعه[5] (2003) ارائه شده است که به نظر می­رسد علاوه بر تازگی، مفاهیم اصلی تعاریف موجود را به صورت خلاصه دربرمی­گیرد. هم­چنین، این تعریف به صورت عملی در پژوهشی از سوی سازمان مذکور استفاده شده است: مدیریت دانش، مجموعه­ای از فعالیت­های سازمانی برای خلق، کسب، توزیع دانسته­ها و ارتقای به اشتراک­گذاری دانش در داخل سازمان و محیط پیرامون آن است (حسن­زاده، 1386) .

[1]. Perez

[2]. Malhutral

[3] . Stamps

[4] . Ravli

[5] . OECD