علل اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی و راه درمان آن

علل اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی

  • ژنتیک : بارکلی، (2006) بیان کرده است که عوامل ژنتیکی به طور متوسط نزدیک به 80 درصد تفاوت‌های فردی در نشانه‌های مرضی اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی را توجیه می‌کنند.

برخی از ژن‌های کاندید که در اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی نقش دارند به انتقال دهند دوپامین مربوطند. برای مثال آلل تکراری شماره 7 گیرنده دوپامین D4 که شیوع جهانی آن تقریباً 21 درصد است، باعث می‌شود که گیرنده D4 نسبت به دوپامین حساسیت کمتری داشته باشد. مشخص شده است که این ژن عامل خطرساز متوسط برای ابتلا به اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی است.

  • عوامل زیست شناختی: گزارشاتی موجودند مبتنی بر اینکه آسیب دیدن بخش‌های خاصی از مغز نظیر نواحی لیمبیک قشر پیشانی می‌تواند منجر به اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی گردد. نارسایی‌های اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی به احتمال زیاد از نابهنجاری‌های کرتکس پیش پیشانی (لوب پیش پیشانی) ناشی می‌شوند. کرتکس پیش پیشانی تا حد زیادی مسئول کنش‌های اجرایی که پیش از آن‌ها صحبت شد، شامل حافظه کاری کلامی و غیرکلامی، برنامه ریزی، کنترل تکانه و توجه پایدار است. عدم تعادل در دو انتقال دهنده عصبی دوپامین و نوراپی نفرین، نیز می‌توانند دلایل اصلی ADHD باشند چرا که دوپامین توجه را افزایش و فزون کنشی را کاهش می‌دهد، در حالی که نوراپی نفرین کنش وری اجرایی و احتمالا کنترل تکانه را بهبود می‌بخشد.
  • سایر عوامل : عوامل آسیب زای زیستی محیطی که تحول و کنش وری مغز را تحت تأثیر قرار می‌دهند. این عوامل عبارتند از: سیگار کشیدن مادر در هنگام بارداری، قرار داشتن در معرض الکل یا سایر تراتوژنها قبل از تولد، نارس بودن به همراه وزن پایین در هنگام تولد. هالهان [2009، ترجمه مشهدی و همکاران، (زیرچاپ)]

درمان

درمان‌های اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی بر 3 نوع هستند که بصورت زیر می‌باشد:

  • درمان دارویی
  • نوروفیدبک
  • درمان شناختی- رفتاری

درمان دارویی : داروهای درمان دارویی شامل داروهای خط اول (داروهای محرک) و داورهای خط دوم (داروهای غیرمحرک) می‌باشند. بارکلی [2010، ترجمه مشهدی، 1391].

  • داروهای محرک:
مطلب مرتبط :   6 استراتژی اجرایی برای بهره وری

متیل فنیدیت و آمفتامین به سرعت جذب مغز می‌شوند و بر مدارهای عصبی که توجه و پاداش[1] را تنظیم می نمایند عمل می‌کنند.

داروهای مورد تأیید FDA برای اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی بزرگسالان پنج داروی زیر می‌باشد:

  1. آدرال[2]
  2. فوکالین[3]
  3. ویوانس[4]
  4. کانسرتا[5]
  5. آتوموکستین (استراترا)[6]

درمان نوروفیدیک: نورورفیدبک از ترکیب دو کلمه نورو و فید بک تشکیل شده است که منظور از نورو، همان نورون یا سلول عصبی و فیدبک به معنی پس خوراند یا بازخورد است. [تامسون و تامسون، 2003، به نقل از قشونی، 1391]

نوروفیدبک، نوعی رویکرد توانبخشی در درمان ADHD-ADD است و هدف آن، بهنجار سازی پایدار رفتار بدون وابستگی مداوم به داروها یا رفتاردرمانی است. [مان و لابار ،1992، به نقل از یعقوبی و همکاران، 1387]

نوروفیدبک، نوعی رویکرد توانبخشی در درمان ADHD-ADD است و هدف آن، بهنجار سازی پایدار رفتار بدون وابستگی مداوم به داروها یا رفتاردرمانی است. نوروفیدبک، اساس نورولوژیک این اختلال را می پذیرد. با عنایت به این که کودکان، نوجوانان یا بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص توجه، در مقایسه با افراد نرمال، فعالیت امواج مغزی آهسته  (تتا)  بیش تر و فعالیت بتای کم تری دارند، نوروفیدبک به دنبال آن است تا به بیماران آموزش دهد واکنش های امواج مغزی خود را نسبت به محرکها، بهنجارسازند[ مان و لابار ،1992، به نقل از یعقوبی و همکاران، 1387].

درمان شناختی رفتاری: درمان شناختی رفتاری (CBT) نوعی روان درمانگری است، که بر روی شناخت‌ها (افکار، تصاویر و باورها) به عنوان یک چارچوب سودمند جهت شناخت و درمان اختلال‌های روان پزشکی تاکید می‌کند [بک، 1976، به نقل بارکلی، ترجمه مشهدی،1390]

در الگوی اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی بزرگسالان، نارسایی‌های رفتاری حاصل نابهنجاری‌های زیستی اصلی -مغز است که این ناتوانی در جبران نارسایی منجر می‌شود به شکست دائمی موجب اجتناب و بی میلی به امتحان کردن امور می‌شود.CBT و این درمان با هدف قطع این چرخه معیوب و مواجه با اجتناب در بیماران شکل می‌گیرد.

مطلب مرتبط :   تعریف دانش از دیدگاه صاحبنظران

( (CBT بر تجربه‌های بیمار از مشکلات تمرکز کرده، برای درمان‌های بعدی هدفها را تنظیم و نظارت بر اثربخشی دارد و عوارض جانبی آن را مقدور می سازد.

یک طرح درمانی CBT) )برای بزرگسالان مبتلا به اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی 12 تا 15 جلسه با تکالیف خانگی مشتمل بر 3 پودمان است.

  • سازماندهی و برنامه ریزی (4 جلسه تمرکز بر آموزش روانی):
  • مدیریت مسأله توأم با نگهداری یک نوت بوک برای فهرست مطالب
  • مهارت حل مسئله
  • سازمان دهی تکالیف (تقسیم پروژه ها به تکالیف کوچک)
  • مهندسی محیط (ساخت طرح فعالیتها)
  • مقابله با حواس پرتی (3 جلسه تمرکز بر سنجش چرخه توجه بیمار)
  • بازسازی شناختی[8]: به بیماران مهارت تفکر انطباقی آموزش داده می شود و آنها می آموزند که در زمان هایی که دچار تنیدگی می شوند باید از این مهارتها استفاده نمایند. بارکلی [ترجمه مشهدی،1391]

به نظر می‌رسد داروها از طریق تأثیر در سطح عصب شیمیایی مغز به شیوه پایین به بالا منجر به بهبود کنش‌وری اجرای فرد و درمان نشانه‌های همبود می‌شوند. از سوی دیگر درمان شناختی رفتاری (CBT) به شکل بالا به پایین عمل می‌کند و به بیماران کمک می نماید تا از تأثیرهای رفتاری و روان شناختی نشانه‌های اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی در زندگی‌شان بیشتر آگاه شوند. درک تأثیرات اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی به افراد کمک می‌کند تا راهبردهایی را برای تغییر این الگوها ایجاد و آن‌ها را به کار ببندند و یا حداقل میزانی از آگاهی و پذیرش نسبت به الگوهایی که به آسانی تغییر داده نمی‌شوند را بدست آورند. هر مؤلفه درمان سهم مهم و منحصر به فردی برای بهبود بهزیستی کلی بیماران دارد. رامسی [ترجمه مشهدی، 1390].

Reward

Adderal XR

Focalin TMXR

Vyvanse TM

Concerta

Strattera

Cognitions

Cognitive restructuring