منابع پایان نامه درباره علوفه، شیردوشی، شیر، آلودگی

مدیریت فعالیت هایی که در برنامه های پیش نیازی گنجانده شده اند را مشخص کند.
برنامه های پیش نیازی و زیرساختهای لازم برای تولید مناسب محصول شیر پاستوریزه از مرحله تولید علوفه دام تا فرآوری و بسته بندی آن به شرح زیر می‌باشد:
3-9- عوامل مؤثر قبل از تحویل شیر به کارخانه و انجام فرآیند
برای جلوگیری از ورود آفلاتوکسین M1 از طریق شیر به زنجیره غذایی انسان، قبل از هر چیز باید از ورود پیش ساز آن یعنی آفلاتوکسین M1 به خوراک دامهای شیری جلوگیری نمود.
3-9-1- عوامل موثر در تولید علوفه دام
تعیین و بررسی کیفیت در هر محصول، مسائل پیچیده فراوانی را در بردارد. علوفه نیز از این قاعده مستثناء نیست. یکی از اصول مهم در جهت کنترل بیماری ها، بهداشت و کنترل آلودگیهای خوراک دام می‌باشد. زیرا بیشترین اقلام ورودی به مزارع پرورش دام را تشکیل میدهند و میتوانند به صورت مستقیم در حیوان ایجاد بیماری نمایند و یا باعث ایجاد زمینه مناسب برای بروز بیماری های دیگر در حیوان گردند. همچنین می تواند با ایجاد آلودگی در چرخه تولید غذای انسان، باعث ایجاد بیماری در انسان گردند. بطور خلاصه جهت تولید غذای سالم برای انسان، باید عوامل بیماری زا را از ابتدای چرخه تولید غذا، یعنی از خوراک دام کنترل کرد (21، 20).
3-9-2- برداشت علوفه
در گیاهان علوفه ای با افزایش طول دوره رشد رویشی از میزان آب ذخیره شده در بافت های گیاهی کاسته شده و به جای آن به محتوی مواد آلی همچون پروتئین، سلولز، مواد قندی و چربی افزوده می شود. ولی این تغییرات در مراحل تکامل گیاه در مرحله رشد زایشی، یعنی مرحله گل دهی و تشکیل دانه به نحوی است که در مراحل انتهایی با کم شدن مواد مغذی همچون پروتئین همراه خواهد بود، زیرا عمده این مواد به دانه منتقل می شود، در حالی که گیاه وارد مرحله خشبی و چوبی شدن نیز می گردد، یعنی با تجمع لیگنین، قابلیت هضم علوفه به شدت کاهش می یابد. بنابراین انتخاب بهترین زمان برای برداشت علوفه اهمیت می یابد، زیرا در صورت برداشت زود هنگام عملا ماده خشک علوفه ای کمتری برداشت می شود. به علاوه که محتوی مواد مغذی نیز کمتر خواهد بود اگرچه این چنین علوفه ای بسیار نرمتر خواهد بود و از طرف دیگر تاخیر در برداشت علوفه اگر چه ماده خشک علوفه ای بیشتر به دست می دهد، ولی در عمل با کاهش مواد مغذی علوفه همراه با کاهش قابلیت هضم راندمان استفاده از علوفه کاهش می یابد (20).
3-9-3- جمع آوری علوفه
هدف اصلی این مرحله آماده و مهیا کردن علوفه برای بسته بندی و انتقال به انبار است. نکات اساسی در این مرحله شامل انتخاب زمان، نحوه برداشت و آماده سازی علوفه برای بسته بندی است. همان طور که اشاره شد علوفه های خیلی جوان پر آب بوده در نتیجه در این مرحله مدت زمان بیشتری را می بایست در معرض هوا و محیط قرار گیرند تا آماده بسته بندی گردند. در حالی که علوفه خشبی شده این چنین مشکلی را نداشته ولی به دلیل خشک تر بودن، امکان ریخت و ریز بخش های نرمتر علوفه همچون برگ ها، که ارزش تغذیه ای بالایی دارند بیشتر خواهد بود. از عوارض محیطی موثر بر کیفیت علوفه می توان به قرار گرفتن در معرض آفتاب شدید، آلوده شدن علوفه با خاک و یا ریخت و ریز بخش های نرم علوفه اشاره کرد. متاسفانه در بسیاری از نقاط کشور به ویژه در شرایط سنتی و روستایی با قرار دادن علوفه در معرض تابش مستقیم آفتاب، عملا باعث کاهش شدید کیفیت علوفه می گردند، به نحوی که با تغییر رنگ علوفه از سبز به زرد همراه است. در این حال عملا پیش ساز ویتامین آ (A) از بین رفته و از این نظر فاقد ارزش تغذیه ای است. به علاوه کیفیت پروتئینی علوفه نیز کاهش می یابد. از دیگر ضایعات احتمالی آلوده شدن علوفه با عوامل عفونی، به ویژه قارچی، در خاک است که در خصوص گیاهان علوفه ای جوان که اجبارا بیشتر در سطح خاک باقی می مانند خطر بیشتری دارد. از عوارض این آلودگی انتقال ناخواسته قارچ ها به انبار علوفه و یا انتقال سموم قارچی و در نتیجه آلودگی تولیدات دامی و یا مسمومیت دامهاست. برای جلوگیری از بروز این مشکل، با هدف کوتاه کردن این دوره در مزرعه، توصیه می شود علوفه چیده شده با وسایل مناسب زیر و رو شوند تا ضمن قرار گرفتن در معرض هوا، کمتر در معرض مستقیم خاک بوده و سریع تر آماده بسته بندی شوند (20، 21).
3-9-4- بسته بندی و جمع آوری نهایی
این مرحله از این نظر که اثر مستقیم بر کیفیت علوفه دارد حایز اهمیت است. در صورتی که به مرحله دوم به خوبی توجه شود و علوفه در زمان مناسب بسته بندی شود، میزان ضایعات به صورت ریخت و ریز کمتر خواهد بود. ولی اگر علوفه بیش از حد خشک و خشبی شود در این مرحله نیز بخشی از بخش های نرمتر از بین می رود. از دیگر نکات مهم، بالا بودن رطوبت علوفه است که سبب می شود در مرحله ذخیره سازی بخش های داخلی بسته های علوفه تحت تاثیر قارچ ها کاملا از بین بروند و غیر قابل مصرف گردند. به ویژه این مشکل بر مناطقی که باران های موسمی بیشتری دارند بیشتر بروز می نماید. در این مناطق توصیه می شود که مرحله برداشت علوفه را متناسب با شرایط اقلیمی برنامه ریزی نمایند و یا از دستگاه های علوفه خشک کن استفاده شود. در مناطق روستایی و دامداری های سنتی ما متاسفانه به دلیل عدم امکان استفاده از ماشین آلات مخصوص جمع آوری و بسته بندی علوفه، عملا میزان ضایعات به صورت ریخت و ریز و یا آلودگی علوفه بسیار افزایش می یابد (20، 21).
3-9-5- نگهداری و انبار علوفه
جایگاه نگه داری و ذخیره سازی علوفه ب
ر حسب شرایط اقلیمی می تواند تعریف شود. در مناطق نسبتا گرم و خشک و نیمه خشک استفاده از یک جایگاه مسقف به شرایط قرار داشتن در جایی نسبتا مسطح و بدون اثر و نفوذ رطوبت می تواند مناسب باشد. ولی در مناطق نسبتا مرطوب این نوع جایگاه به دلیل خطر نفوذ رطوبت توصیه نمی‌شود. از نکات حایز اهمیت در زمان ذخیره سازی علوفه در انبار، تامین شرایط مناسب چرخش و عبور هوا از لابلای بسته های علوفه است. به همین دلیل توصیه می شود بسته های علوفه به نحوی بر روی هم قرار گیرند که یک فضای مناسب برای عبور هوا فراهم شود تا در عمل 4 بسته علوفه (2 بسته در طرفین و 2 بسته در بالا و پایین مجرا) از این چرخش هوا متاثر شده و عملا خطر رشد و گسترش عوامل بیماری زا به ویژه قارچ ها کمتر شود. متاسفانه در شرایط روستایی مشاهده می شود که علوفه بر بام جایگاه دام و یا منازل روستایی به صورت بسیار نامناسب در معرض تابش مستقیم خورشید و یا نزولات آسمانی هستند، که نتیجه نهایی آن از بین رفتن ارزش غذایی این چنین علوفه ای بوده که حتی می تواند منبع انتقال آلودگی نیز گردد. اما در کشورهای پیشرفته عملا با استفاده از امکانات و تجهیزات مناسب جهت کنترل رطوبت و حرارت محیط در انبارهای علوفه سبب کنترل عوامل مسمومیت زا که از طریق علوفه قابل انتقال هستند، می گردند. برای شرایط سنتی و روستایی کشور که بخش قابل توجهی از تولیدکنندگان را شامل می شود توصیه می گردد همچون جایگاه های ذخیره سازی دانه غلات توسط بخش دولتی با همکاری سازمان تعاون روستایی در قالب تعاونی ، انبارهای علوفه مناسب احداث گردد. از نتایج قطعی این فعالیت ضمن افزایش سطح تولیدات دامی، بهبود کیفیت تولیدات دامی به ویژه شیر می گردد. چه بررسی های مختلف نشان داده اند که بخش قابل توجهی از سموم قارچی همچون آفلاتوکسین (سم قارچ اسپرژیلوس) و سم فوزاریوم که در شیر و فرآورده های لبنی وجود دارد از منشا علوفه و سیلاژ علوفه ای آلوده قابل انتقال است که متاسفانه در کشور ما کمتر مورد توجه قرار می گیرد (20، 21).
3-9-6- جابجایی علوفه
جنس تجهیزات حمل ونقل از موادی باشد که قابل تمیز کردن باشند. تجهیزات حمل ونقل باید خشک، تمیز و عاری از حشرات و آلودگی های قارچی باشند. وسایل و تجهیزات حمل و نقلی که قبلا برای انتقال محصولات مشکوک به آلودگی مورد استفاده قرار گرفته اند، در صورت امکان قبل از استفاده مجدد پاکیزه سازی گردند. در صورت احتمال ریزش باران و برف، استفاده از پوشش مناسب در بالای وسایل حمل ونقل ضروری است (21).
در مورد حداکثر مقدار مجاز آفلا توکسین B1 و آفلا توکسین M1 در کشورهای مختلف قوانین متنوعی وجود دارد، اما به طور معمول حداکثر مقدار مجاز آفلا توکسین B1 را در خوراک دام ppb20-10 در نظر می‌گیرند. مطالعات مختلف نشان داده اند که میزان تولید آفلا توکسین M1 در شیر چیزی حدود 1-2 درصد میزان آفلا توکسین B1 درخوراک دام می‌باشد. بنابراین در بسیاری از کشورها مقدار مجاز و آفلا توکسین M1 را در شیر ppb05/0 تعیین می کنند. با توجه به این که در کشورهای درحال توسعه،ازجمله ایران، حجم قابل توجهی از خوراک دام آلوده به کپک ودر نتیجه آفلا توکسین های متنوع می‌باشد وجود آفلا توکسین M1 درشیر دام ها امری طبیعی می‌باشد، حتی در کشورهای توسعه یافته نظیر آمریکا نیز گاهی اوقات شیوع گسترده آفلا توکسین M1 را درشیرهای تولیدی می توان دید (21، 18).
3-10- عوامل موثر در دوشیدن شیر
3-10-1- عوامل موثر در جایگاه شیر دوشی
گاوها بری شیر دوشی بایستی به محل دیگری غیر از اصطبل نگهداری دام برده شوند این امر علاوه بررعایت بهداشت شیر دوشی اولین برنامه تحریک گاو برای ترشح هورمون اکسی توسین (Oxytocine) است که سبب آزاد شدن شیر و شل شدن پستان و عضلات حلقوی اسفنکتر و دوشیدن کامل شیر در شیر دوشی می‌شود. رعایت بهداشت در سالن شیردوشی مهم‌ترین مرحله تولید شیر بهداشتی با بار میکروبی کم میباشد از این لحاظ بایستی دقت داشت که شیر تولیدی از دام سالم همیشه فاقد آلودگی است ودر صورتی‌که مجرای پستان دام را قبلا”‌خوب ضدعفونی کرده باشیم در اینجا آلودگی شیر بستگی به رعایت بهداشت و دستورالعمل های بهداشتی دارد. دیوارها و کف شیر دوشی بایستی قابل شستشو و ضد عفونی باشد معمولاً‌سیمانی یا کاشی کاری می‌شود سالن شیردوشی بایستی دارای نور وتهویه کافی و درب و پنجره های توری دار دارای سیستم آب سرد وگرم کافی برای شستشو باشد. آب مورد استفاده اهمیت زیادی در بهداشت شیردارد واز نظر فیزیکی بایستی پاک و عاری از آلودگیهای میکروبی باشد چرا که بامید شستشو خود عامل انتشار آلودگی در شیر وسیستم شیردوشی میشود. بنابراین آزمایش آب قبل از استفاده ضروری است و در صورت لزوم آنرا با کلر و یا سیستم تصفیه بایستی بهداشتی کرد. اگر از سیستم شیردوشی استفاده می‌شود لوله‌های انتقال شیر بایستی ازنوع استیل و مخازن نیز از نوع استیل باشد سیتم فاضلاب و هدایت آب پس از شستشو دارای شیب مناسب باشد (17، 21).

مطلب مرتبط :   منبع تحقیق درموردموازنه قدرت، اقتصاد کشور، کانون توجه، مواد مخدر

3-10-2- ضوابط بهداشتی وفنی تاسیسات شیردوشی
1- میزان دوشش با دستگاه بستگی به وزن خوشه شیردوشی وارتفاع ظروف شیشه ای مدرج دارد.که توصیه شده وزن خوشه شیردوشی بین 5/3-5/1 کیلوگرم وظروف شیشه ای پایین تراز سطح پستان دام واقع شوند.
یادآوری : ‌شیر باقیمانده پس از دوشش در پستان دام میتواند موجب بروز بیماری ورم پستان گردد.
2- به منظور جلوگیری از انتقال عفونت بین پستانها باید با قطع مکش قبل از خارج سازی خوشه شیردوشی از جریان معکوس شیرد
اخل خوشه شیردوشی ممانعت کرد (17، 19، 22).
3- دستگاه شیردوشی باید مرتباً مورد بازرسی قرارگیرد.
4- حداقل یکبار در سال کل تاسیسات شیردوشی به وسیله یک فرد متخصص کنترل وبازرسی شود گزارش آن بمنظور رفع نواقص به دامدار و دامپزشکی ارائه گردد.
5- ابعاد سالن شیردوشی باید متناسب با ظرفیت تعداد دام که در هر وعده باید دوشیده میشوند بوده ودام بتواند به راحتی رفت آمد نماید.
6- دیوارها باید سطحی صیقلی وصاف داشته وقابل تمیز کردن و غیر قابل نفوذ بودن ودارای رنگ روشن باشد.
7- سالن شیردوشی باید دارای تهویه مطلوب بوده ،‌در صورت استفاده از پنجره ها به این منظور پنجره ها باید مجهز به توری برای جلوگیری از ورود حشرات باشند .
8- کف سالن نیز قابل شستشو و ضدعفونی بوده ودارای کانال فاضلاب با شیب مناسب باشد.
9- چاله شیردوشی باید دارای طول و عرض و ارتفاع مناسب و فاضلاب آن بقسمی باشد که شستشوی سالن به سهولت انجام گرفته و به هیچ وجه آب در محل جمع نگردد.
10- دارای آب گرم وسردکافی قابل شرب وتصفیه شده جهت شستشوی مرتب وسائل شیردوشی وحمل شیر وهمچنین شستشوی پستان دام باشد.
11- موتور دستگاه دوشنده باید دراتاق مخصوص که دور از سالن شیردوشی بوده نصب ومجهز به سیستم صداگیر باشد که صدای آن دام را در موقع دوششی ناراحت ننماید.
12- دستگاههای شیردوشی باید دراتاق شیردوشی متناسب با مقدار تولید شیرروزانه نصب شود.
13- سالن شیردوشی باید مجهز به فضای جهت توقف دام بوده تا در هنگام دوشش دام بدون حرکت دراین اتاقک‌ها قرار بگیرد
14- کف سالن شیردوشی غیر قابل نفوذ وقابلیت تحمل بار اضافی به طور مثال مقرهای شیردوشی را داشته باشد (‌مقر شیر دوشی عبارت است از جایگاهی که دام شیری در هنگام دوشش درآن مستقر می‌گردد).
15- کف باید با پوشش سخت مفروش شده غیر لغزنده ومقاوم به مواد شیمیائی باشد.
16- کلیه سطوح داخلی دیوارها وسقف ها باید کاملا”‌صاف و بدون پستی وبلندی بوده و به گونه ای طراحی شوندکه دارای استحکام کافی باشد و بار اضافی را بدون تغییر شکل تحمل کند.
17- سالن شیردوشی باید قابلیت دسترسی به تسهیلات جمع آوری وتوزیع دام شیری را داشته باشد.
18- ورودی وخروجی های سالن شیردوشی باید به گونه ای ساخته شوند که فقط یک دام شیری هم زمان قادر به عبور از آنها باشد واز هرگونه انقطاعی در حرکت دام ممانعت بعمل آید.
19- تعبیه حوضچه ضد عفونی در محل ورودی به سالن شیردوشی به طوری که دام مجبور به عبور از آن باشد.
20- سالن شیردوشی باید درمکانی احداث گردد که خطر آلودگی شیرخام به حداقل برسد .
21- کلیه ورودی های سالن شیردوشی باید سنگفرش شده وقابلیت شستشو و ضد عفونی را داشته وآب روی آن به طرف تجهیزات دفع فاضلاب الزامی است.
22- شیر تولیدی پس از دوشش بایستی ازصافی عبورداده شود تا ذرات خارجی موجود در شیر گرفته شود
23- پس از انجام شیردوشی سالن و دستگاههای شیردوشی بایستی شستشو و ضدعفونی گردد (22).
3-10-2-1-ضوابط شستشو و ضد عفونی دستگاه‌های شیردوش
شستشوی دستگاههای شیردوش ممکن است با دست یا با سیستم CIP شستشو در مدار بسته یا CLEANINIG IN PLACE انجام گیرد که درهرحال باید نکات ذیل رعایت گردد:
1- قسمتهای که امکان بازکردن آنها وجود دارد مثل