کتابخانه ها چگونه شکل گرفتند؟

استنتاج می نمایند (ارونسون و همکاران[1]، 1385).

2- 12  کتابخانه

واژه کتابخانه ترکیبی اضافی است از دو کل عربی و فارسی کتاب + خانه؛ کتاب واژه ای عربی است به معنای نوشته چیزی مکتوب و خانه از ریشه پهلوی (خان) به معنای فضا ، مکان و اتاق است. یونانی ها به آن Bibiotheca و رومیها به آن Liber می گقتند که از واژه Liber به معنای کتاب مشتق شده بود. در انگلیسی قرون وسطی به آن Librarie  و در فرانسه قدیم به آن Librairie می گفتند. این واژه با تغییراتی که کرد در انگلیسی به Library تبدیل شد و در بیشتر زبانهای لاتینی و اروپایی از واژه هایی مثل bibliotheque ، bibliothek  و  biblioteca برای آن استفاده می شود. در ایران باستان از اصطلاح ((دژنبشت)) یا قلعه کتابها برای رساندن مفهوم کتابخانه استفاده می شود. در حوزه فرهن اسلامی و عربی از واژه هایی مثل بیت الحکمه، دارالحکمه، دارالعلم، خزانه العلم، مخزن الکتب و مکتبه استفاده می شود که دو واژه دارالکتب و مکتب در حال حاضر مصطلح است. مزینانی معتقد است برای ارائه تعریفی از کتابخانه باید آن را از لحاظ فیزیکی و کارکردی مدنظر قرار داد. وی تعاریف مختلفی را برای کتابخانه از این دونظر ارائه کرده است که در زیر به این تعاریف اشاره می شود. کتابخانه مکانی است برای حفظ و نگهداری آثار  مکتوب و غیرمکتوب که طی تاریخ تمدن بشر به وجودآمده است. کتابخانه مخزنی است برای حفط مواد و منابع هنری، علمی، ادبی، اجنماعی و غیره که بر روی رسانه های مختلف ثبت و ضبط شده اند. کتابخانه مکانی است که انواع منابع و مواد در آن به صورت سازماندهی شده حفظ و نگهداری می شوند.کتابخانه مکانی فیزیکی است که انواع رسانه های مکتوب، دیداری، شنیداری و الکترونیکی در آن نگهداری می شود. وی تعاریف زیر را از نظر کارکردی و اجتماعی برای کتابخانه ارائه کرده است: کتابخانه نهادی است اجتماعی که ساز و کار اصلی ذخیره سازی، حفاظت و اشاعه دانش و اطلاعات را فراهم می سازد. کتابخانه نهادی است زاده‌ی جامعه که در طول تاریخ تمدن در خدمت حفظ و نشر دانش بوده‌است. کتابخانه نهادی اجتماعی است که روح تمدن بشری را حفظ و نگهداری کرده است. کتابخانه نهادی است که کارکردهای اصلی حرفه کتابداری یعنی، جمع آوری، سازماندهی، اشاعه و مدیریت منابع اطلاعاتی در آن انجام می شود.کتابخانه پلی است میان دانش مضبوط بشری بین نسلهای گذشته، حال و آینده. با تلفیق این تعاریف می توان کتابخانه  را اینگونه تعریف کرد: کتابخانه نهادی اجتماعی است که با ذخیره سازی، حفاظت و اشاعه پیشینه های مکتوب، دیداری و شنیداری و الکترونیکی با استفاده از خدمات کارکنان اموزش دیده  در خدمت تعلیم و تربیت و توسعه سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، علمی و فرهنگی است (مزینانی، 1379).

مطلب مرتبط :   تعریف نظری تهاجم وتوهین و لجاجت به روش روانشناختی

2-13 خدمات کتابخانه ها

به طور کلی کتابخانه ها دارای دو کارکرد کلی هستند: خدمات فنی و خدمات عمومی. خدمات فنی کتابداری شامل مجموعه فرایندهایی است که در مقوله های کلی فراهم آوری و سازماندهی قرار می‌گیرد. به عبارت دیگر مجموعه فرایندها و کارهایی را که برای تهیه و خرید مواد کتابخانه ای، فهرست نویسی، رده بندی و آماده سازی منابع برای گذاشتن درقفسه ها و دیگر فضاهای فیزیکی انجام می شود، خدمات فنی کتابداری گویند. در برابر خدمات فنی کتابداری، خدمات عمومی کتابداری قرار دارد که در واقع سطح تماس مراجعه کنندگان با کتابخانه است. پس از انجام دادن فرایندهای خدمات فنی بر روی منابع، منبع آماده به بخش خدمات عمومی واگذار می‌شود تا مراجعه کنندگان بتوانند به نحو مطلوب در کوتاه ترین زمان ممکن به آنها دسترسی داشته باشند. در یک نگاه کلی خدمات فنی و عمومی شامل بخش ها یا فعالیت های زیر می باشند:

خدمات فنی شامل: مجموعه سازی، فهرست نویسی، رده بندی، برگه آرایی و آماده سازی، نمایه سازی و چکیده‌نویسی. خدمات عمومی شامل: خدمات مرجع، خدمات اطلاع رسانی، خدمات امانت (مزینانی، 1379).

2-14 کتابخانه دانشگاهی

شکل گیری دانشگاه ها در دنیای غرب به قرن شانزدهم میلادی برمیگردد. بدین معنا که در سال 1500 میلادی بیش از 75 دانشگاه در سطح اروپا به وجود آمد. این دانشگاه ها هریک دارای مجموعه‌ای از کتابها بودند که در سطح محدودی مورد استفاده ی علما و دانش پژوهان قرار می گرفت. ابن نوع کتابخانه ها همانند کتابخانه هایی بودند که در دنیای شرق در کنار مدارس علمیه و نظامیه ها مورد استفاده محققان قرار می گرفت. اما شکل گیری کتابخانه های دانشگاهی به مفهوم امروزی و با قوانین مدون در اروپا به حدود سال1855 و در امریکا به سال 1850 می‌رسد (مزینانی، 1379).

2-14-1 ساختار کتابخانه دانشگاهی

کتابخانه دانشگاهی به طور معمول توسط همان دانشگاه تاسیس می شود و اعضای اداری و آموزشی همان دانشگاه می توانند از آن استفاده کنند. مجموعه گردآوری شده در یک کتابخانه دانشگاهی هماهنگ و متناسب با اهداف آموزشی و برنامه های آموزشی و علمی دانشگاه است. کتابخانه دانشگاهی شامل کتابخانه مرکزی دانشگاه، کتابخانه دانشکده ای، گروه های آموزشی، بخش های علمی و پژوهشکده های وابسته به آن دانشگاه است. در کتابخانه مرکزی دانشگاه مجموعه وسیعی از منابع و ماخذ علمی و تخصصی، نشریات و مجله های علمی مورد استفاده دانشجویان و استفاده دانشجویان و استادان گردآوری می شود. عرضه برخی از خدمات کتابخانه ای به کتابخانه های دانشکده ای و گروه های آموزشی و کتابخانه های بخش ها از وظایف کتابخانه مرکزی دانشگاه است (انوار، 1384).

مطلب مرتبط :   پیشایندهای اهمال کاری بر کیفیت زندگی

2-14-2 کتابخانه مرکزی دانشگاه تربیت مدرس

در حال حاضر شامل 7 گروه به شرح زیر می باشد: گروه سفارش منابع اطلاعاتی: گروه سفارشات وظیفه سفارش و تهیه منابع اطلاعاتی ازجمله کتاب ، نشریه، بانکهای اطلاعاتی، منابع دیداری و شنیداری داخلی و خارجی را به عهده دارد. گروه خدمات فنی: طبقه‌بندی موضوعی تمام منابع اطلاعاتی خریداری شده اعم از منابع نوشتاری و الکترونیکی طبق یک نظام رده بندی (L.C)، جهت دسترسی به منابع اطلاعاتی در بانک اطلاعاتی کتابخانه از طریق اینترنت از داخل و خارج دانشگاه از اهداف این گروه می‌باشد. گروه اطلاع رسانی:  گروه اطلاع رسانی کتابخانه مرکزی دانشگاه تربیت مدرس یکی از مجهزترین مراکز اطلاع رسانی دانشگاهی در سطح کشور است که امکان استفاده از پایگاه های اطلاعاتی پیوسته (Online) داخلی و خارجی، جستجو در منابع موجود در کتابخانه مرکزی، و امکان مطالعه پایان نامه های الکترونیکی دانشجویان دانشگاه را فراهم می کند. گروه خدمات کتابداری: هدف هر کتابخانه از گردآوری و سازمان دهی منابع، ارائه خدمات به کاربران است. بخش عمده ای از این خدمات به عهده گروه خدمات کتابداری می باشد. این گروه متشکل از سه بخش امانت، نشریات و مرجع می باشد. گروه دیداری شنیداری:  گروه دیداری شنیداری یکی از گروه های کتابخانه مرکزی است که با هدف بکارگیری تجهیزات و منابع اطلاعاتی دیداری شنیداری به منظور پشتیبانی از فعالیت های پژوهشی اعضای هیات علمی و دانشجویان دانشگاه فعالیت می کند. گروه تامین مدرک: تأمین اطلاعات مورد نیاز دانشجویان و اعضای هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس توسط منابع خارج از کتابخانه مرکزی و تأمین اطلاعات مورد نیاز سایر پژوهشگران حقیقی و حقوقی کشور از منابع موجود در کتابخانه مرکزی و عضویت در طرح امین را عهد ه دار می باشد. گروه پشتیبانی نرم افزار و سخت افزار: پشتیبانی نرم افزارها و سخت افزارها و شبکه کتابخانه مرکزی به عهده این گروه است (http://www.modares.ac.ir/library/grp).

[1] Erenson et al