در ایران نیز در سال ۱۳۰۴تشکیلات پیشاهنگی شروع به کار کرد و اقدام به برگزاری اردوهای تربیتی نمود.
نهادها و ارگان های زیادی قبل از انقلاب اقدام به برگزاری اردو نمودند .از آنجایی که برگزاری اردوها برای ترویج ارزش های انقلاب ،تربیت و آماده سازی آینده سازان میهن اسلامی نقش موثری داشت بعد از انقلاب نیز توسط امورتربیتی و سپس سازمان دانش آموزی توجه خاصی به برگزاری اردوها شده است.
در یک اردو با هدف معین و از پیش تعیین شده می توانیم تربیت اجتماعی را به دانش آموزان بدهیم. اصل مشارکت که نقش مهمی در جمع گرا بودن فرد ایفا می کند در اردو ، تمرین می شود.اکثر اموری که در اردو انجام می گیرد به صورت جمعی است و مربی می تواند با شخصیت دادن به دانش آموزان و مشارکت دادن آن ها هم باعث افزایش روح تعاون ،یک دلی و جمع گرایی شود و به طور غیر مستقیم این تربیت انجام می گیرد.
در اردو باید رعایت سلسله مراتب را نمود . جهت جلوگیری از حوادث و دیگر مسائل در برگزاری اردو لازم است اردو به دسته های کوچک تر تبدیل شده و مسئول جهت آنها انتخاب شود و انجام دستورات مسئولین را جزء وظایف اردو شمرد. این مساله موجب پذیرش سلسله مراتب در جامعه نیز خواهد شد.
۲-۲-۱۷ توان جسمی توان روانی
جسم و روان بعنوان دو جنبه از وجود انسان همواره بر یکدیگر تأثیر گذارند و وضعیت یکی از آنها می تواند تعیین کننده وضعیت دیگری باشد . بیماریهای جسمی و اختلالات روانی از ابعاد زیر یکدیگر را تحت تأثیر قرار می دهند :
۱- بیماریهای جسمی از نظر شیمیایی و فیزیولوژیکی می توانند موجب پدید آمدن اختلالات روانی شوند . در بسیاری از مواقع بیماری جسمی می تواند تغییرات شیمیایی و هورمونی در بدن ایجاد نماید و در فرد مبتلا به بیماری جسمی منجر به بروز اختلال روانی گردد. بعنوان مثال با بروز بیماری کم کاری تیروئید ، پایین آمدن سطح هورمون تیروئید ( تیروکسین ) موجب کاهش سروتونین و در نتیجه منجر به بروز افسردگی می شود . همچنین بیماری پرکاری تیروئید می تواند منجر به بروز اضطراب و علائم خشم و پرخاشگری در بیمار شود . بعنوان مثالی دیگر می توان ذکر کرد که بیماریهای مغزی منجر به بروز اختلالات سایکوتیک می شوند . نمونه دیگری از بیماریهای جسمی ، تومورهای مغزی هستند که می توانند منجر به اختلالات کارکرد هوشی ، اختلالات حافظه و اختلالات تکلم و زبان شوند .
۲-بیماریهای جسمی توانائی ها وقدرت جسمانی و عملکردی فرد را دچار اختلال می کند و بدین طریق برای بیمار وضعیت ناامیدکننده ای را به وجود می آورد که منجر به کاهش اعتماد به نفس و امیدواری در فرد می شود . از آنجا که بیمار در مدت بیماری جسمی خود نمی تواند کارآیی های همیشگی جسمانی خود را داشته باشد و بسیاری از فعالیتهایش محدود می شود این وضعیت او را دچاراضطراب ، خشم و افسردگی می کند و او را با استرس و بحران روانی مواجه می سازد. در این شرایط ، بیماری جسمی فرد را از نظر روانی آسیب پذیر می سازد و منجر به ابتلاء به اختلال روانی می شود . مثلاً یک بیمار مبتلا به سرطان ، به دلیل علائم ناتوان کننده بیماریش ، ممکن است توان سازگاری با شرایط این بیماری  و امید به زندگی خود را از دست بدهد و دچار افسردگی شدید شود .
۳-اختلالات روانی به دلیل کاهش ایمنی بدن ، توان مقابله بدن را در برابر بیماریهای جسمی دچار اختلال می کنند . در چنین شرایطی اختلال روانی علت  بروز بیماری جسمی است به طوری که هیچ علت فیزولوژیکی و عضوی برای بیماری جسمی فرد وجود ندارد . اختلال روانی به دلیل تأثیرات روانی که درفرد ایجاد می کند قدرت مقابله فرد را با بیماریهای جسمی کاهش می دهد و بدن را مستعد ابتلا به بیماریهای جسمی می کند . در افرادی که دچار اختلال روانی می شوند استرس ناشی از اختلال روانی بدن فرد را تحت تأثیر قرار می دهد و موجب می شود  اندامی در بدن که آسیب پذیر تر از بقیه اندامهاست به بیماری جسمی مبتلا گردد . در واقع برخی مواقع  بیماری جسمی واکنش فرد به یک اختلال روانی است و در فرد علائم اختلال روانی را ایجاد می کند . بعنوان مثال در فردی که از نظر وضعیت قلبی عروقی آسیب پذیر است و از نظر خانوادگی مستعد ابتلا به این بیماری می باشد ، بروز اختلال افسردگی می تواند موجب بروز اختلال قلبی در وی گردد . در بسیاری از مواقع که دچار استرس می شویم و تعادل روانی ما دستخشوش تغییر می شود خیلی زودتر به سرماخوردگی ، آنفلوانزا و یا بیماریهای عفونی مبتلا می شویم . حتی تحت شرایط استرس زا ، به دلیل ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن و کاهش مقاومت دستگاه گوارش ، فرد مبتلا به هایکوباکتری ( باکتری مولد زخم معده ) می شود . کولیت روده ( سندرم روده تحریک پذیر ) از جمله بیماریهای جسمی است که هیچ علت جسمانی شناخته شده ای ندارد و اختلالات روانی و استرس می تواند منشأ آن باشد . این قبیل بیماریهای جسمانی مزمن بوده و از آنجا که علت جسمی مشخص ندارند ، درمان مشخصی برای آنها وجود ندارد و بیمار باید تا آخر عمر این بیماریها را تحمل کند (مقدم، ۱۳۸۰).

۲-۲-۱۸ سلامت خانواده مراقبین جانبازان

شرایط بحرانی و دشوار نگهداری و مراقبت از جانبازان مزمن سبب آسیب پذیری اعضای خانواده و مراقبین بیمار می شود . تغییرات ناخوشایند در وضعیت زندگی افراد خانواده که بعلت بیماری مزمن فرد بیمار به وجود آمده است موجب افسردگی ، اضطراب و سایر اختلالات روانی در افراد خانواده می شود . در مراحل دشوار بیماری ، خانواده از این وضعیت خسته می شوند و تمایل دارند که این شرایط هرچه زودتر خاتمه یابد . افراد خانواده از طرفی عهده دار مسئولیت مراقبت و نگهداری از بیمار خود هستند و باید استرس ها و دشواریهای انجام این مسئولیت را تحمل کنند و از سوی دیگر باید با این ناکامی کنار بیایند و شاهد باشند که یکی از عزیزان آنها و کسی که مورد علاقه آنهاست در بستر بیماری است و با رنج ها و ناتوانی های بیماری دست به گریبان است . بی شک تحمل چنین شرایط طاقت فرسایی ، افراد خانواده را با مشکلات روانی زیادی مواجه می سازد .
مراقبت از جانباز مبتلا به بیماری مزمن جسمی و صعب العلاج به صبر ، بردباری ، توان بالای جسمی و روانی و مهارتهای خاص نیاز دارد . افرادی که از نظر روانی آسیب پذیر و مستعد ابتلا به اختلال روانی باشند و آمادگی پذیرش شرایط ناگوار پدید آمده در خانواده را نداشته باشند نمی توانند به مراقبت و حمایت عاطفی بیمار بپردازند و در این میان هم خود از نظر روانی دچار مشکلات عدیده ای می شوند و هم به دلیل این مشکلات نمی توانند برخورد انسانی و عاطفی مناسب و خوبی با بیمار داشته باشند و ممکن است از نظر روانی به بیمار آسیب بزنند. بنابراین افراد خانواده و مراقبین بیمار نقش بسیار مهمی در بهبود بیماری جسمی بیمار و پیشگیری از اختلالات روانی در او دارند . تأمین سلامت روان افراد خانواده موجب سلامت روان بیمار شده و هردو طرف را از آسیبهای روانی محافظت می کند .
اکثر مواقع تحت چنین شرایط بحرانی پیچیده ای ، نیازهای افراد خانواده کمرنگ شده و نادیده گرفته می شود و همه اطرافیان بیمار در فکر توجه به نیازهای بیمار هستند و برای مراقبت و حمایت از او تلاش می کنند . غافل از اینکه افراد خانواده و مراقبین بیمار دارند نیازهای خود را در جهت آسایش ، آرامش و بهبودی بیمار قربانی می کنند . در اثر این غفلت ممکن است اعضای خانواده ، بیماران بعدی در خانواده باشند و خود به مراقبت نیازمند گردند(بشارت و همکاران،۱۳۸۲).
۲-۲-۱۹ جانباز
جانباز عنوان ایثارگرانی است که در جریان تکوین و شکوفایی انقلاب اسلامی، طول جنگ‏تحمیلی و حفظ و حراست از دستاوردهای ارزشمند آن، از تعرض و تجاوز عوامل داخلی وخارجی و یا هرگونه حوادث ناشی از آن به اختلالات و نقصان‏های عارضی جسمی و روانی‏دچار شده‏اند، که در نتیجه در روند زندگی فردی و اجتماعی با محدودیت‏هایی ناشی ازنقصان‏ها و اختلالات عارضی روبه‏رو هستند و تحت پوشش بنیاد شهید و امور ایثارگران‏انقلاب اسلامی قرار گرفته‏اند. جانباز برای رفع نیاز روحی و کشش الهی دست از نیازهای مادون کشیده است. او باهدف و عشق به شهادت و شاید با این امید که هرگز به مادون برنگردد، پای در میدان ایثار وجانبازی نهاده امّا به هر حال اکنون با نقص عضو و اختلال در عملکرد بدنی در میان ما حاضراست و به زندگی توأم با درد و رنج خویش ادامه می‏دهد. از سوی دیگر او هر چند برای اعتلای خود، تحقق خود و تکامل انسانی خویشتن گام دراین راه نهاده، ولی از نیازهای جسمی، روانی و روحی خود با اطلاع بوده، و تا دودی‏روش‏های برخورداری را نیز می‏دانسته، ولی آگاهانه روی به نیازهای عالی‏تر داشته است.یعنی خواستار تحقق استعدادهای بالقوه خود و شناخت و فهم لذائذ معنوی بوده است(احمدی و انوری، ۱۳۷۲).
۲-۲-۲۰ سلامت روانی در خانواده های ایثارگر
« سلامت » جامعه های در گرو سلامت افراد آن جامعه است و لازمۀ سلامت افراد جامعه، داشتن خانواده ای است که در آن نیازهای روانی، عاطفی، تربیتی، اجتماعی و اقتصادی آنها به اندازه کافی تأمین شود. خانواده اولین جایی است که ویژگیهای شخصیتی و روانی فرد در آن شکل می گیرد و نخستین محیط اجتماعی است که کودک را تحت سرپرستی و مراقبت قرار میدهد. از این رو بیش از هر محیط دیگری در رشد و تکامل اجتماعی و شخصیتی فرد تأثیر دارد. بنا بر این میتوان گفت هر مسئله ای که کارکرد طبیعی و بهنجار خانواده را تهدید کند از جمله عوامل تهدید کننده سلامت روانی به شمار میرود.
جنگ به عنوان یک عامل تنیدگی شدید پیامدهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی وفردی گسترده ای دارد که طی نسلهای متمادی بر روابط اعضای جامعه تأثیر میگذارد. همۀ افراد جامعه به شیوه ای واحد درگیر جنگ نمی شوند. رزمندگان و ساکنان شهرهای مرزی به طور مستقیم آن را لمس کرده، در حالی که بقیه در پشت جبهه با آثار غیر مستقیم آن مواجهند. در این میان خانواده فرد رزمنده، شرایط خاصی دارد، چون علاوه بر داشتن موقعیتی مشابه با سایر افراد جامعه به طور عام، به طور خاص نیز از وضعیت فرد رزمنده تاثیر میپذیرند. بسیاری از خانواده ها ی شاهد و ایثارگر درگیر پیامدهای فقدان سرپرست خانواده یا حضور ناکار آمد او به دلیل معلولیت جسمی یا روانی و تنیدگی حاصل از بی ثباتی شرایط خانوادگی هستند. از جمله اعضای مهم خانواده پدراست که به طور مستقیم و غیر مستقیم نقش حساسی در زندگی فرزند داشته و عدم حضور او با اختلال در جنبه های مختلف تحول روانشناختی، شناختی، هیجانی، اخلاقی و جنسی فرزند همراه است (مرادی و همکاران، ۱۳۸۸).
۲-۲-۲۰ بنیاد امور ایثارگران[۵]
بنیاد شهید و امور ایثارگران بنیادی دولتی در ایران است که مسئولیت رسیدگی به امور ایثارگران و خانواده های شهدا را بر عهده دارد. این نهاد دارای شخصیت حقوقی و استقلال مالی و اداری است و امور آن طبق مقررات و قوانین مربوط به نهادهای عمومی غیر دولتی و در چهارچوب اساسنامه مصوبه و آیین نامه های مربوط زیر نظر رییس جمهور و نظارت عالیه مقام معظم رهبری اداره می شود. ریاست بنیاد با حکم رهبری، در مقام نماینده ولی فقیه و با حکم ریاست جمهوری در مقام رییس بنیاد به مدت ۴ سال منصوب می‌شود.
۲-۲-۲۰- ۱تاریخچه
ایده اولیه تاسیس چنین نهادی به سال ۱۳۴۲ و بعد از قیام ۱۵ خرداد بر می‌گردد که در آن زمان گروهی از روحانیون مبارز به فکر رسیدگی به خانواده جانباختگان این تظاهرات مرگبار افتادند. این تشکیلات تا زمان پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ به فعالیت خود ادامه می‌داد.
بنیاد شهید انقلاب اسلامی در ۲۲ اسفند ۱۳۵۸، بر اساس فرمان سید روح‌الله خمینی که شامل ۱۰ بند بود و ریاست مهدی کروبی، برای رسیدگی به وضعیت خانواده‌های شهدا و همچنین رسیدگی به امور معلولین و آسیب دیدگان انقلاب اسلامی تشکیل شد.
در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۸۳ بر اساس فرمان رهبری و همچنین مصوبه شورای عالی اداری، طرح تجمیع نهادهای ایثارگران در ساختاری یکپارچه توسط دولت تصویب شد و بدین ترتیب بنیاد شهید انقلاب اسلامی به بنیاد شهید و امور ایثارگران تغییر نام یافت.
۲-۳ سوابق مربوط

  1. سید علی‌اکبر ربیع نتاج (۱۳۸۶) در مقاله آسیب‌ها و عوامل ترویج اردوهای فرهنگی بر فرهنگ ایثارگران، پس از بیان آسیب‌ها و موانعی که برای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در آیات قرآن و سنت شناسایی کرده، به بیان راهکارهایی که در منابع اسلامی برای بسترسازی اردوهای فرهنگی وجود دارد، می‌پردازد و یکی از اصول را ارزش دادن به این امر جهت اجرایی شدن شیوه‌های مختلف در فرهنگ می‌داند.
  2. احمدی فریبا (۱۳۸۹) در مقاله‌ای با عنوان « آسیب‌شناسی ترویج اردوها و سفرهای راهیان نور در روان خانواده های شهدا » در باب راهکارها برای مقابله با تحریفات، به عنوان یکی از آفتهای روانی و شهادت اذعان می‌کند در حادثه خونین عاشورا، اسارت اهل‌بیت عصمت و طهارت(ع)، عامل بزرگی بود تا عاشورا تحریف نشود، و حقیقت وقایع عاشورا به مردم گفته شود و حقیقت قلب نشود، و در حال حاضر نیز حضور تعداد کثیری از رزمندگان، جانبازان، آزادگان و خانواده‌های معظم شهدا که راویان بلاواسطه و صدیق ایثار و شهادت هستند، به منزله گنجینۀ عظیمی است که در اختیار ماست که از آن غافلیم، در حالی که کسی بهتر از حاضرین در جبهه‌ها نمی‌تواند از چرایی و چگونگی حضور خود سخن بگوید. لذا ارتباط مستقیم و تعامل مناسب و ترویج سفرهای راهیان نور با این تعداد نسبتاً کثیر از ایثارگران و خانواده‌های معظم آنان می‌تواند از بروز هرگونه استرس روحی و روانی در این زمینه جلوگیری کند.
  3. آقایی در مقاله خود تحت عنوان « بررسی میزان سلامت روانی همسران شهدا، فرزندان شهدا و همسران ایثارگران » به این نتیجه دست یافت که با هدف تعیین میزان سلامت روانی همسران شهدا، فرزندان شهدا و همسران ایثارگران و نیز تعیین ارتباط میزان سلامت روانی همسران شهدا با فرزندان شهد ا و تعیین تفاوت میزان سلامت روانی همسران شهدا و همسران ایثارگران انجام گرفت. از میان خانوادههای ایثارگران استان زنجان ، ۲۵۱ نفر ازهمسران شهدا، فرزندان شهدا و همسران ایثارگران با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی با توجه به نوع ایثارگری و منطقه محل سکونت انتخاب گردیدند. از آزمون SCL 25 که آزمون استانداردی است، برای اندازه گیری سلامت روانی استفاده شد. از آزمون های آماری T وR استفاده گردید و این یافتهها به دست آمد:

ـ بین میزان سلامت روانی همسران شهدا و همسران ایثارگر تفاوت وجود دارد.
ـ بین میزان سلامت روانی همسران شهدا و فرزندان شهدا ارتباط وجود ندارد .
ـ  بین سن همسر شهید در زمان شهادت همسر با میزان سلامت روانی آنان ارتباط وجود دارد .
ـ بین میزان سلامت روانی فرزندان شاهد دختر و پسر تفاوت وجود ندارد .

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.