4- یکپارچه سازی بازنمایی های کلامی و دیداری یا دانش قبلی پردازش تصویرها اساساًدر کانال «تصویری – دیداری » و پردازش کلمات گفتاری مانند: صدای گوینده در برنامه چند رسانه ای ، در کانال «کلامی – شنیداری » رخ می دهد. اما پردازش کلمات چاپ شده ، ابتدا در کانال دیداری یا تصویری به وقوع می پیوندد و سپس به کانال کلامی – شنیداری می رود. (زارعی ، 1386) ذهن انسان به وسیله ی حواس خود، اطلاعات موجود در حافظه ی حسی ، در حافظه فعال پردازش (مرحله پردازش) و در حافظه بلند مدت ذخیره می شوند. (ذخیره سازی) . اطلاعات قبلی که در حافظه بلند مدت ذخیره شده اند ، می تواند بازیابی یا فعال شوند تا به عمل پردازش‌در حافظه فعال کمک کنند. مایر(2001) روند به کارگیری نظریه یادگیری شناختی را درآموزش رسانه‌ای ها براساس سه ملاک اساسی طرح می کنند:
فهم پذیری : اصولی که از نظریه شناختی یادگیری چند رسانه ای نشأت گرفته است.
باور پذیری : اصولی که مشتمل بر پژوهش های تجربی در زمینه یادگیری رسانه ای است .
اطلاق پذیری : اصولی که می توان کلمه ها را در وضعیت های جدید یادگیری رسانه ای به کار گرفت.
طبق ملاک فهم پذیری ، طراحی محیط های د رسانه ای باید با چگونگی یادگیری افراد سازگار باشد. به طور خلاصه ، اصول طراحی رسانه ای ، باید نسبت به دانش ها درباره ی این که افراد چگونه اطلاعات را پردازش می کنند ، حساس باشد. برای مثال نظریه هایی که یادگیری شناختی چند رسانه ای را تشریح می کنند ، براساس ملاک فهم پذیری مطرح می شوند. به عبارت دیگر ، با این نظریه ها می توان روند پردازش شناختی مواد چند رسانه ای را روشن ساخت ، ولی برای مستند سازی این نظریه ها نیازمند ملاک های باور پذیری (پژوهش های تجربی) و اطلاق پذیری (به کار بستن نتایج این پژوهش در عالم واقعیت ) هستیم .
2-1-11 دو فرضیه اساسی درباره نظریه شناختی یادگیری چند رسانه ای :
1- کانال دو گانه :
«فرضیه کانال دوگانه » عبارت از این است که انسان ها برای پردازش اطلاعاتی که به شکل مواد دیداری و شنیداری ارائه شده اند : کانال های جداگانه و مجرایی در اختیاز دارند مفهوم پردازش اطلاعات در کانال های مجزا ، در روان شناختی ، تاریخچه طولانی دارد و اخیراً همبستگی نزدیکی با نظریه ی رمز گردانی دوگانه ی پایویو، (1996) و مدل حافظه فعال بدلی دارد. در هر کانال چه چیزی پردازش می شود؟ دو روش برای درک تفاوت دو کانال وجود دارد: اولی بر حالت های حسی و دومی بر شکل های ارائه مبتنی است رویکرد حالت حسی متمرکز است در این که یادگیرنده مواد ارائه شده را از طریق چشم ها (نظیر عکس ، ویدیو ، انیمیشن یا کلمات چاپ شده پردازش می کند یا از طریق گوش ها (نظیر کلمات گفتاری و صداهای زمینه ) دریافت می کند. در مقابل رویکرد شکل های ارائه ، متمرکز است . این محرک ها از نوع کلامی (نظیر کلمات چاپ شده یا گفتاری هستند یا از نوع غیرکلامی (نظیر عکس ، ویدیو، انیمیشن یا صدهای زمینه) طبق رویکرد حالت ارائه ، یک کانال مواد کلامی و کانال دیگر مواد تصویری و صداهای غیر کلامی را پردازش می کند، این مفهوم پردازی بیش تر با تمایز پایویو میان سیستم های کلامی و غیر کلامی سازگار است (مایر ، 2001) چه ارتباطی بین کانال ها وجود دارد؟ هر چند اطلاعات از طریق یک کانال وارد سیستم اطلاعات انسان می شود. اما ممکن است یادگیرندگان قادر به تبدیل بازنمایی ها برای پردازش در کانال دیگرنباشد . برای مثال متن روی صفحه ی نمایشگر ، ممکن است یادگیرندگان قادر به تبدیل بازنمایی ها برای پردازش در کانال دیگر نباشد. برای مثال متن روی صفحه ی نمایشگر ، ممکن است ابتدا در کانال دیداری پردازش شود، به خاطر این که اول چشم ها آن را مشاهده می کنند ، اما خواننده ی خوب ممکن است قادر باشد به صورت ذهنی تصویرها را به صداهایی تبدیل کنند که در کانال شنیداری پردازش شوند. طی ارائه ی اطلاعات ، مخاطب باید نوعی بازنمایی ذهنی از موقعیت ایجاد شده توسط محتوای کلامی و تصویرها را در ذهن خود بسازد ، طی ارائه چند رسانه ای موضوعات درسی که به شکل کلامی و تصویری ارائه می شود ، هر دو کانال پردازشگر دیداری و کلامی حافظه برای برگرداندن اطلاعات به نوعی مدل مناسب به کار گرفته می شود. (زراعی ، 1386) . حواس به وسیله دو سیستم نوعی تفاوت کنترل و به کار گرفته می شود . مواد کلامی وارد شده ، به وسیله نوعی سیستم فرعی که مختص زبان است و کنترل مدیریت می شود، با این حال مواد غیرکلامی وارد شده ، به وسیله نوعی سیستم فرعی که مختص تصویر است ، کنترل و مدیریت می شود. دو سیستم فرعی ، هنگام انتقال مواد کلامی و غیرکلامی به حافظه ی بلند مدت با یکدیگر در تعامل هستند.
2- فرضیه محدود:
فرضیه ظرفیت محدود حاکی از آن است که میزان اطلاعاتی که انسان ها می توانند در هر کانال و در زمانی واحد پردازش کنند، محدودیت دارند. زمانی که یک تصویر یا انیمیشن نمایش داده می شوند، یادگیرنده تنها قادر است مقدار کمی از تصویرها را در حافظه فعال خود، در یک زمان نگهداری نماید(زراعی ، 1386). طراحان آموزشی به هنگام طراحی مواد آموزشی باید متوجه ارتباط میان حافظه کوتاه مدت و حافظه بلند مدت در مغز انسان باشند (مایر ، 2001) برای این که یادگیری معنادارتر و مؤثرتری در محیط چند رسانه ای رخ بدهد پنج گام را پیشنهاد می کند:
1- انتخاب کلمات مرتبط برای پردازش در حافظه فعال کلامی
2- انتخاب تصویرهای مرتبط برای پردازش در حافظه ی فعال دیداری
3- سازماندهی کلمات انتخاب شده به صورت مدل ذهنی – کلامی
4- سازماندهی تصویرهای انتخاب شده به صورت مدل ذهنی – دیداری
5- یکپارچه سازی بازنمایی های کلامی و دیداری با دانش قبلی
نظریه یادگیری ساخت گرایی :
برونر در تعریف ساختن گرایی به منزله ی یک نظریه یادگیری می گوید : فرایندهای فعالی که یادگیرنده براساس دانش فعلی و قبلی خود ایده ها و یا مفاهیم جدید را می سازد ، ساختن گرایی نام دارد (یادگار زاده ، 1384) اگر چه تفسیرهای زیادی از ساختن گرایی می شود . چندین ایده ی مخصوص در تمام آن ها مشاهده می‌شود. کانینگهم و دوفی دو شباهت مهم را که مبنای همه ی نظریه های ساختن گرایی است تشخیص داده اند:
1- یادگیری فرایند فعال ساختن است مه کسب دانش
2- آموزش حمایت کننده ی این فرایند است نه انتقال دهنده ی دانش در حالی که در آموزش سنتی ، معلم نقش انتقال دهنده ی دانش را بر عهده دارد ، در کلاس های ساختن گرایی بیشتر وظیفه ی راهنمایی دارد، معلم فرصت هایی برای یادگیرندگان فراهم می کند تا آن ها بتوانند دانش خود را در عمل و در چارچوبی خاص توسعه دهند. معلم نمی تواند همه ی یادگیرندگان را در تجارب گذشته ، دانش و پیشینه یکسال فرض کند. آموزش برای ایجاد ارتباطات صحیح بین دانش قبلی و دانش جدید یادگیرندگان طراحی می شود. معلم تسهیل کننده ی فرایند یادگیری ساختن گرا است. یادگیرندگان در چنین محیطی فعال اند و نه منفعل ، آنان تشویق می‌شوند که حل کننده ی مسله و متفکر مستقل باشند . یادگیرندگان تشویق می شوند که به پاسخ های واقعی دست یابد و فرصت برای ساختن فرضیه ، تحلیل و پیش بینی فراهم است . از دیگر مؤلفه های اساسی برای یادگیرندگان ، مهارت برقراری ارتباط و مشارکت با دیگران است که از این طریق می توانند ایده ها و مفاهیم خود را بسط دهند. ساختن گرایی همیشه در تناقض شدید با دیدگاه رفتارگرایی در یادگیری بوده است ، روان شناسان رفتارگرایی علاقمند به مطالعه تغییرات رفتار اشکار به منزله تغییرات ذهنی است . یادگیری به منزله ی رفتار گرایی فرایند تغییر یا شرطی سازی رفتار مشاهده کردنی است و به منزله ی نتیجه ی تقویت انتخابی که فرد در مقابل محرک های محیطی از خود بروز می دهد تغییر می کند. ذهن یک ظرف خالی (لوح سفید) است که پر منقوش می شود و بازتاب واقعیت است . رفتارگرایی بر کوشش های دانش آموز برای تراکم دانش جهان طبیعی تمرکز دارد و معلم تلاش می کند آن را انتقال دهد. بنابراین ، رفتار گرایی بر انتقال دانش و اطلاعات تأکید می کند. رویکرد آموزش در اینجا کاملا منفعل ، معلم محور و کنترل شده است . (یادگار زاده ، 1384 ص 5) ساختن گرایی دو رویکرد دارد: ساختن گرایی اجتماعی و ساختن گرایی شناختی (رادیکال ) با اینکه هر یک از محورهای مذکور تأکید و تغییر پذیری ها خودشان را دارند ، در چندین ویژگی مشترک اند ، این ویژگی ها عبارتند از :
– همه ی دانش ها از طریق فرایندی انتزاعی ساخته می شود.
– ساختار شناسی یادگیرنده ، تسهیل کننده ی فرایند یادگیری است.
– ساختار شناسی هر فرد رویه رشد دائم است.
با وجود این ، آن ها روی کلیات توافق دارند، برای مثال در خصوص نقش معلم و یادگیرنده بین همه توافقی وجود دارد . در ساختن گرایی رادیکال ، معلم نقش ماما را در تولد کودک بازی می کند نه نقش توزیع کننده‌ی دانش را معلم فرصت و انگیزه ی لازم برای ساختن دانش را فراهم می کند. (شریعتمداری ، 1377).
نظریه ساختن گرایی اجتماعی :
نظریه ساختن گرایی بیان گر این نکته است که دانش حاصل تعامل مستمر یادگیرنده یا سازنده های موجود برای درک بهتر جهان ماست . (رضوی ، 1386 ص 30) به بیان دیگر ساختن گرایان معتقدند که یادگیری یک فرایند پویاست و یادگیرندگان دانش شخصی خود را با انتخاب و انتقال اطلاعات تدوین می کنند و آزمون فرضیه ها و هم چنین تصمیم گیری را خلق می نمایند یکی از کاربردهای این نظریه اهمیت دادن به انگیزش یادگیرندگان است براساس نظریه ساختن گرایی محور و اساس آموزش ، یادگیرنده است . یادگیری معنادار هنگامی روی می دهد که دانش اموزان شیوه های مؤثر را برای حل مسئله بیابند.
موفقیت مسئله سبب افزایش انگیزه ی آنان می شود ، چرا که دانش آموزان فرصتی خواهند یافت تا در فرایند حل مسئله رضایت ، خشنودی درونی را تجربه کنند نظریه ساختن گرایی اجتماعی مدعی است که یادگیرندگان دانش را در تعامل یا محیط اجتماعی خویش می آفرینند و یادگیری به عنوان یک فعالیت مشارکتی مورد توجه قرار می گیرد.