ویگوسکی هر نوع فعالیت یادگیری را که در آن مشارکت و همکاری صورت می گیرد، ترویج می کند. براساس نظریه ی ساخت گرایی اجتماعی ، یادگیرندگان فعالانه به ساخت معنا یا دانش فردی می پردازنند. و به کمک تجارب فردی و تعامل های که با دیگران دارند، این فرایند را هموار می کنند ، به همین دلیل است که روش یادگیری اکتشافی هدایت شده تجویز می شود. یادگیری مشارکتی با استفاده از رایانه یکی از کاربردهای جدید نظریه ی ساختنی گرایی اجتماعی است (رضوی ، 1386)
5- نظریه ی هوش چند گانه :
نظریه هوش چند گانه می‌گوید که فردی دارای ترکیبی منحصر به فرد از هوش های متمایز ازیکدیگر است.هفت شکل اصلی هوش عبارتند از: هوش ریاضی ، هوش فضایی ، هوش حرکتی ف هوش موسیقیایی ، هوش میان فردی ، هوش درون فردی و هوش زبانی (رضوی ، 1386)
شرح مختصری از هوش های یاد شده را مطرح می کنیم :
هوش زبانی : توانایی به کارگیری درست لغات به صورت شفاهی را نوشتاری
هوش منطق – جغرافیا : توانایی استفاده ی درست از اعداد و ارقام و بیان استدلال های منطقی و درست
هوش فضایی (مکانی ) : توانایی درک درست جهان به صورت منطقی – بصری و ایجاد تغییر در این ادراک
هوش حرکتی (جسمانی ): مهارت در به کارگیری کل بدن برای بیان افکار و احساسات
6- نظریه رمز دو گانه :
نظریه رمز دوگانه که بیشتر برای آموزش از طریق چند رسانه‌ای مورد استفاده قرار می گیرد ، بر پردازش اطلاعات تأکید دارد. نظریه رمز دو گانه از جمله نظریه های شناخت گرا است و به الگوهای حافظه مربوط می‌شود. (رضوی ، 1386)
نظریه رمز دوگانه به نظریه سطوح پردازش شبیه است. براساس نظریه ، اطلاعاتی که پردازش نمی شوند تنها یک تأثیر حسی موقتی از خود بر جای می گذارند (حافظه حسی ) ، اطلاعاتی که فقط تکرارمی شوند به طور سطحی پردازش می شوند (حافظه کوتاه مدت) و اطلاعاتی که بیشتر پردازش می شوند به حافظه دراز مدت سپرده می‌شوند (رضوی ، 1386) .
در نظریه رمز دوگانه ، برخلاف نظریه سطوح پردازش نه بر کمیت بلکه برکیفیت پردازش تأکید می شود. این نظریه استدلال می کند که اطلاعات از طریق دو کانال مجزا پردازش می شود (کانال های دیداری و شنیداری ) دو کانال می تواند در یک واحد زمانی مشخص تعداد محدودی اطلاعات را پردازش کند، به بیانی دیگر ، براساس نظریه رمز دوگانه ، اطلاعات واشیای عینی مانند: اتومبیل ، گردش مسافرت و نظایر آن به صورت تصاویر ذهنی ، و تجارب انتزاعی از قبیل آزادی ، ایثار و نظایر آن به صورت کلامی ذخیره می شوند. دسته ای دیگر از تجارب نیز به هر دو صورت ذخیره می شوند. زیرا حاوی هر دو دسته تجارب عینی و انتزاعی هستند (سیف ، 1389) . نتیجه بدست آمده از پژوهش های مبتنی بر این نظریه ، آن است که یادگیری هنگامی به بهترین وجه صورت می‌گیرد که اطلاعات بدست آمده از طریق دوکانال با یکدیگر مرتبط و هماهنگی بیش تری داشته باشند و بتوانند بین این دو ، تعامل برقرار سازند شاید بتوان گفت و بر همین اساس است که توضیح کلامی همراه با شکل و نمودار ، به یادگیری و یادآوری مطالب، کمک بیشتری می کند. (همان منبع)
براساس دیدگاه پایویو(1991) حافظه دارای دو بخش یا خرده نظام است ، یکی از این دو بخش کلامی و دیگری تصویری (غیرکلامی ) است ، این دو بخش در تعامل دیگر اطلاعات را پردازش می کنند ، هر چند که این دو بخش به طور مستقل کار خود را انجام دهند اما بین آنها ارتباط و پیوندی وجود دارد که رمزگذاری دو‌گانه را سبب می شود، به عبارتی ساده تر اطلاعاتی که از یک پدیده حاصل می شود، پردازش و به صورت دیداری و کلامی در حافظه ذخیره می شود. از این نظریه می توان برای بسیاری از فعالیت های شناختی از جمله یادگیری مفاهیم ، زبان ، حل مسئله و غیره استفاده کرد. یکی از کاربردهای آموزشی این نظریه آن است که باید نقش تصاویر در شناخت مورد توجه قرار گیرد ، این چارچوب نظری پیش نهاد می کند که در طراحی مواد آموزشی از مواد دیداری استفاده شود. (همان منبع) .
7- نظریه نظام های نمادی :
این نظریه ، نظامی از نمادها که در رسانه های مختلف مورد استفاده قرار گرفته است و چگونگی تأثیر آنها بر یادگیری را شرح می دهد. گابریل سالومون پیش گام این نظریه ، می گوید: نظام متفاوت نماد در رسانه ها بر پیامی که از طریق رسانه منتقل می شود و هم چنین بر طبیعت یادگیری تأثیر می گذارد.سالومون بر این باور است که می توان رسانه را از نظر قابلیت تناسب شناختی آنان مورد تجزیه و تحلیل قرار دارد. این قابلیت به ویژگی هایی اشاره دارد که بر شیوه پردازش اطلاعات و بازنمایی آن از سوی افراد تأثیر می گذارند . قابلیت فوق ، با ابعاد سه گانه ی رسانه ها یعنی فناوری ، نظام نماد و قابلیت پردازش اطلاعات مرتبط است . منظور از فناوری ، امکانات فیزیکی ، مکانیکی یا الکترونیکی است که کاربرد یک رسانه را شکل می دهد.
نظام نمادی ، ترکیبی از نمادها است که از طریق ان اطلاعات رد و بدل می شود. براساس قرار داد و توافق خاص بین افراد جامعه ، زبان شفاهی ، متن چاپی ، اعداد ، نمودار ، علائم موسیقی و مانند آن ها به وجود آمده اند و هر کدام نمونه ایی از نظام نماد به شیوه های مشخص و معین است . برای نمایش ، دریافت، ذخیره ، بازیابی ، سازمان دهی ، تبدیل و ارزشیابی اطلاعات از جمله قابلیت های پردازش یک رسانه است. (رضوی ، 1386) این سه ویژگی سبب می شود که در بین یادگیرنده و رسانه تعامل ایجاد می شود، این تعامل سبب می شود الگوی ذهنی یادگیرنده درباره یک پدیده ی مشخص گسترش یافته یا پالایش شود بنابر عقیده سالومون نظام نماد تعیین می کند که چه کسی چه دانشی را و از چه طریقی کسب می کند (همان منبع) او همچنین بیان می دارد که نظام نماد بیشترین اثر را بر یادگیری موضوع های جدید دارد.
2-1-12-نقش حواس در یادگیری :
با توجه به نقش و تأثیر کلی چند رسانه ایی های آموزشی در آموزش و یادگیری یکی از دلایل عمده ی استفاده و بکارگیری رسانه‌های آموزشی در فرایند آموزش و یادگیری نقشی است که حواس مختلف در یادگیری دارا‌هستند . اساسی ترین هدف تکنولوژی آموزشی یادگیری بهتر و عمیق تر است و یکی از راه های وصول این هدف ، بکارگیری کامل حواس می باشد . نتایج تحقیقات نشان داده اند که حواس مختلف نقش واحدی را در یادگیری دارا نیستند (احدیان ، 1377 ، صص 65-66 ) یافته های زیر این تفاوت را به خوبی نشان می دهد. این یافته ها مشخص می کنند که در یک انسان معمولی به طور متعارف حدوداً
75% یادگیری از طریق کاربرد حس بینایی
13% یادگیری از طریق کاربرد حس شنوایی
6% یادگیری از طریق کاربرد حس لامسه
3% یادگیری از طریق کاربرد حس بویایی
3% یادگیری از طریق کاربرد حس چشایی
صورت می گیرد . ملاحظه می شود قسمت اعظم یادگیری انسان (75%) از طریق کاربرد حس بینایی حاصل می‌شود و بعد از ان حس شنوایی (13%) است معهذا در بسیاری از موارد معلمان بر کاربرد حس شنوایی در جریان آموزش تأکید فراوان دارند در حالی که نتایج تحقیقات و پژوهش هایی که در زمینه ی «گوش دادن» به عمل آمده است ، اطلاعات زیر را در اختیار ما قرار می دهد: تقریباً حدود 60 درصد از وقت فراگیران در مدارس ابتدائی و 90 درصد در مدارس متوسطه و دانشگاه ها صرف گوش دادن می شود. شاگردان قادرند که تنها قسمت ناچیزی را از آن چه را که شنیده اند به خاطر بسپارند (شاید حدود یک پنجم تا یک سوم) حتی اشخاص بالغ نیز به طور متوسط قادر به حفظ کردن 50 درصد از شنیده ها در ذهن خود هستند و حدود 2 ماه بعد این میزان به نصف نیز کاهش خواهد یافت همان طور که بیان شد با وجود صرف وقت نسبتاً زیاد در کاربرد حس شنوایی تأثیر ناچیزی در تفاوت با یادگیری نصیب انسان می‌شود(در مقایسه با حس بینایی ) در حالی که برنامه ریزی حساب شده و منطقی در کاربرد حواس مختلف از جمله بینایی و شنوایی می توانند نتایج مفید تری را در پی داشته باشند. ادگاردیل که یکی از صاحب نظران ارتباط است به توجیح کاربرد حواس در یادگیری پرداخته است . او به منظور ارائه ی نظرات خود به صورت عینی ولی نمادین ، ظرف مخروطی شکلی را در نظر می گیرد که کلیه تجارب یادگیری فراگیران را در آن قرار می دهیم (تجارب یادگیری آن دسته از فعالیت هایی هستند که فراگیران در راه دستیابی به اهداف آموزش انجام می دهند کلیه تجارب در مخروط دیل به طور کلی در 3 طبقه از پایین به بالا جای می گیرد و شامل :
الف – تجارب مستقیم ، عینی و دسته اول
ب- نشانه های سمعی و بصری