2-2 – اثرات ضددردی ورزش ارادی و اجباری
مطالعات گستردهای نیز در زمینه تاثیرات ضددردی ورزش صورت گرفته است. به عنوان مثال Galdino و همکارانش در سال 2010 نشان دادند که ورزشهای استقامتی حاد با فعال شدن گیرندههای اوپیوئیدی ایجاد ضددردی مینمایند) گالدینووهمکاران ،2010). همچنین مطالعات دیگری نیز بیانگر رابطه مستقیم بین کاهش درد و افزایش بتا اندورفین پلاسما بعد از ورزش هوازی میباشد (گالدینو وهمکاران ،2010; بیمنت واسلوکا ،2005). بررسیهایGiovane و همکارانش در سال2010 نشاندهنده اثرات ضددردی و افزایش آستانه درد به دنبال ورزش و دخالت مسیر NO/cGMP/KATP در این امر می باشد( بیمنت واسلوکا ،2005).
گزارشها نشان میدهد آثار ضددردی ورزش به دنبال تولید موادی مثل سروتونین، ان متیل دی آسپارتیک اسید (NMDA)، نیتریک اکساید (NO)، نیترات و بطور قابل توجهی بتا اندورفین بوجود میآید) بلک وهمکاران ،1979; هافمن وهمکاران ،1990; مارک وهمکاران ،1992 ; دارت وهمکاران ،1990; جانسداتیر وهمکاران ،1998 ;پرزوهمکاران ،2002).
NO با تغییرات ساختاری پیش مادههای L-arginine و L-citrulline سنتز می شود و برای این سنتز حضور آنزیم NO سنتتاز (NOS) لازم است) دومینیزاک وبوهر ،1995). پس از سنتز NO میتواند در همان سلول یا سلولهای مجاور منتشر شود و با گروه هم گوانیلیل سیکلاز باند شده تا از GTP ، CGMP تولید شود) مراد وشاتاک ،2006). مطالعات دیگر نشان میدهد که CGMP فعال شده موجب باز شدن کانالهای KATP میشود که میتواند منجر به تولید ضددردی گردد) کاوانووهمکاران ، 2009).
Nicola و همکارانش در سال 2011 با انجام آزمایشات خود نتیجه گرفتند که ورزش کوتاه مدت سبب افزایش تولید ضددردهای درونزا میشود، اما اثر این ضددردی گذرا است. آنها همچنین بیان کردند که انجام ورزش هوازی منظم و مکرر سبب از بین رفتن دردهای ناشی از اختلالات عصبی بوسیله افزایش اوپیوئیدهای درونزا خواهد شد) استیج وهمکاران ،2011).
مطالعات وآزمایشهای پزشکی نشان میدهد که ورزش با کاهش درد سبب بهبودی عملکرد، در بیماران با دردهای مزمن میشود) مالمورزوهمکاران ، 1998; امسینوهمکاران ،1988; فرل وهمکاران ،1997; گوانزوهمکاران ،2004; هیدن وهمکاران ،2005; راب وهمکاران ،2006; چتزیسودورووهمکاران ،2007). در تحقیق دیگری نشان داده شده که انجام یک قسمت از ورزش به تنهایی، با افزایش اوپیوئیدهای درونزا موجب بوجود آمدن ضددردی ناپایدار در حیوانات و انسانها میشود) کولتین ،2000).
بیشتر مطالعات اخیر بر روی حیوانات آزمایشگاهی نشان میدهد که ورزش مکرر در حیوانات، ضددردی پایدارتری تولید میکند)متزوکانارک ،2006 ; شی یووهمکاران ،1982 ;اسمیت و یانسی ،2003; اسمیت ولیل ،2006) و غلظتهای اوپیوئیدی مایع مغزی نخاعی و پلاسما را افزایش می دهد( هافمن وهمکاران،1990; سووهمکاران ،2005). بعلاوه در مدلهای حیوانی ورزش سبب کاهش میزان دردهای التهابی ( کافال وهمکاران ،2007)، دردهای مزمن ماهیچه ای) بیمنت واسلوکا ،2005 (و دردهای عصبی مزمن میشود( کافال وهمکاران ،2007; هاتچینسون وهمکاران ،2004; کوبیانچی وهمکاران ،2010).
مطالعات دیگر نشان داده که ورزش علاوه بر موثر بودن در سلامت جسمی و روانی) کاتمن وهمکاران ،2007) سبب تغییراتی در آستانه ضددردی نیز خواهد شد) کولتین ،2000 ;کافال وهمکاران ،2007). شواهد نشان میدهد که ورزش به عنوان یک ابزار مهم سبب مدیریت موقعیتهای درد می شود) کافال وهمکاران ،2007). همچنین در تحقیقات متعددی گزارش شده است که ورزش حاد قادر به تغییر درک درد در طول و بعد از ورزش فیزیکی می باشد( کولتین ،2000; اوکونوروکوک ،1999 ).
لیدین مازارد و همکارانش در سال2010 از آزمایشهای خود نتیجه گرفتند که شرکت سیستم اوپیوئیدی در ورزش شنا سبب تولید ضددردی میشود و اوپیوئیدهای درونزا در هنگام شنا کردن همانند انکفالین، اندورفین یا مواد دیگری که موجب واکنشهای ضددردی میشوند آزاد میشوند) ویلاو وهمکاران ،1980).
نقش درمانی ورزش در معالجه و حتی پیشگیری از بسیاری از مشکلات و بیماریها، از درمان افسردگی گرفته تا بهبودحافظه در بیماران آلزایمری و درمان مبتلایان به افزایش فشارخون، بیاشتهایی عصبی واعتیاد گزارش شده است (استلارجی آر و استلارای ،1985). ورزش به آزادسازی پیام رسانهای عصبی معینی در مغز که درد جسمانی و ذهنی را تخفیف و تسکین میدهند، میانجامد. بیشتر تحقیقاتی که در این زمینه انجام گرفته است، بر روی دویدن متمرکز شده است. با این وجود، همه انواع ورزشهای هوازی این فواید را بهدنبال دارند. مشخص شده است که اثرات بر روی مغز از طریق مکانیسمهای متعددی شامل: نورونزایی، افزایش حوصله (خلق و خو) و رهایی اندورفین اعمال میشود) گاورن ،2005 ). شواهد نشان میدهد که ورزش میتواند میزان آزادسازی بسیاری از نوروترانسمیترها مثل دوپامین (میوسن و دی میرلیر ،1995) ،گلوتامات، استیلکولین( کولتین ،2000( ، سروتونین) بی کوات وهمکاران ،2001; میوسن وهمکاران ،2001) و اوپیوئیدهای اندوژن( متزوکانارک ،2006 ; کانارک وهمکاران ، 1998 ; بران وهمکاران ،1979)را در مغز تغییر دهد) کولتین ،2000 .( نتایج تحقیقات اخیر حاکی از این است که ورزش قادر است کاهش تولید کاتکول آمینها (دوپامین، سروتونین و نوراپی نفرین) را که به علت سوء مصرف داروها ایجاد شده، جبران نماید. پس ممکن است که ورزش به عنوان یک عامل کمککننده با ارزش در درمان اعتیاد و بهبود وضعیت افراد معتاد، مطرح باشد) میکائل ،2000). انکفالینها و اندورفینها پپتیدهای عصبی داخلی و طبیعی هستندکه دارای فعالیت اوپیوئیدی در مغز و دستگاهگوارش میباشند. فعالیت اوپیوئیدی به این معنی است که این پپتیدها از عمل مورفین وسایر ایزومرهای فضایی فعال آلکالوئیدهای تریاک تقلید میکنند) سوئیپ و ویگنت ،1989 ; پرت و سیندر ،1973 ; مارشال ،1949). مغز قادر است ترکیبات شبه افیونی بسازد و هر عاملی که باعث افزایش این ترکیبات در مغز شود اثرات مورفین و سایر آگونیستهای گیرندههای اوپیوئیدی را ایجاد خواهد کرد ( اکیل وهمکاران، 1984; ککیدانی وهمکاران ،1982 ; خاچاتوریان وهمکاران ،2005).
ورزش آزاد سازی پپتیدهای اوپیوئیدی اندوژن مخصوصا، بتا-اندورفین را افزایش میدهد و آستانه درد را بالا میبرد ( کانارک وهمکاران ،1998 ; بران وهمکاران ،1979; آلن ،1983). یافتهها ی دیگری که رهایی اوپیوئیدهای اندوژن را در طول ورزش نشان می دهد حاکی از این است که موشهایی که برای مدتی ورزش کردهاند و بعد از فعالیت فیزیکی نالوکسان دریافت کردهاند علائم سندرم ترک را به طور خفیف نشان دادهاند (لت ،2001). بعضی تحقیقات گزارش کرده اند که بالارفتن میزان اندورفینها رابطه مستقیم با شدت ورزش دارد اما بقیه تحقیقات شواهدی برای این ارتباط ارائه نداده اند) کانارکوهمکاران،1998).
تجربیات اخیر و یافتههای بالینی نشان داد که ورزش منظم طولانی مدت میتواند سیستم اوپیوئیدی مرکزی را فعال کند و موجب تحریک رهایش پپتیدهای اوپیوئیدی درونزا و افزایش آستانه درد هم در انسان و هم در جانوران گردد، لذا پیشنهاد گردید ورزش میتواند برای درمان بیماران معتاد استفاده شود) تورن وهمکاران ،1990 ; کویانکوگلو وهمکاران ،2001).
در یک سری تحقیقات نشان داده شده است که ورزش طولانی مدت و مزمن اعتماد به نفس را بالا برده، اضطراب را کاهش میدهد و باعث نگهداری و بالا بردن سلامت جسمی و روحی میگردد، که احتمالا سیستم اوپیوئیدی اندوژن در ایجاد این اثرات نقش دارد) متز و کانارک ،2006 .( مطالعات قبلی ورزش را عامل آزادسازی اوپیوئیدهای اندوژن دانسته که باعث بالا بردن آستانه درد میگردد ( بران وهمکاران ،1979 ;میکائل ،2002 ; لت ،2001 .( در مطالعه دیگری نشان داده شده است که اندورفینهای آزاد شده ناشی از ورزش کردن با ایجاد احساس سرخوشی و لذت به دنبال ورزش در ارتباط هستند (گاورن ،2005 .( اندورفین مادهای میباشد که از غده هیپوفیز در پاسخ به درد و ورزش آزاد می شود) متز و کانارک ،2006). شواهد نشان داد اند که ورزش اثرات تشویقی در رت دارد که این اثرات تشویقی از طریق سیستم اوپیوئیدی اندوژن میانجیگری میشود)علایی وهمکاران ،2005 ). تحقیقات زیادی که بتا-اندروفینها را اندازهگیری کرده اند نشان دادهاند که با ورزش سطح این مواد افزایش مییابد) میکائل ،2002; لت، 2001; رجایی وهمکاران ،2005) و حتی تا 2 روز بعد هم بالا باقی میماند) متز و کانارک ،2006). همه این شواهد نشان میدهند که مقدار اوپیوئیدهای اندوژن به دنبال ورزش افزایش مییابد.
بعضی از مکانیسمهای مولکولی شناخته شده اثر ورزش ارادی عبارتند از: افزایش نورونزایی، رشد خارها و
شاخههای دندریتی و تعداد وزیکولهای پیش سیناپسی، افزایش LTP ، افزایش BDNF و بیان اکثر ژنهای دخیل در شکل پذیری سیناپسی در هیپوکامپ و قشرمغز )ون پراج وهمکاران ،2005 ; گوبو و امارا ،2005 ;لو وهمکاران ،2007 ; لمپرت وهمکاران ،2005 ; فارمروهمکاران ،2004). مطالعات مختلف نشان میدهند که ورزش ارادی با کاهش دادن وسعت آسیب بعد از صدمه مغزی و به تاخیر انداختن شروع بیماری آلزایمر) کاتمن و انگسرکسار ، 2002) میتواند برخی از پیامدهای تخریبی ریختی و رفتاری حاصل از پیری را نیز از بین ببرد)ون پراج وهمکاران ،2005( . در بسیاری از پژوهشهای انجام شده نقش تقویت کننده ورزش منظم براعمال ادراکی وتشخیصی در انسان و سایر حیوانات مورد تاکید قرار گرفته است ( میوسن و دی میرلیر ،1995; احمدی اصل وهمکاران ،2003; نادری وهمکاران ،2007; ساموراج اسکی وهمکاران ،1985).
2-3- اثرات ورزش ارادی و اجباری بر تحمل به اثرات ضددردی مورفین
با توجه به اینکه مصرف مورفین جهت کاهش درد بعد از مدتی میتواند منجر به ایجاد تحمل، وابستگی نماید به همین دلیل یافتن راههایی‌ که بتواند تحمل به مورفین را کاهش داده و بی‌دردی آن را افزایش دهد از مهمترین اهداف برنامه‌های تحقیقاتی در این زمینه است. یکی از این برنامهها تمرینهای فیزیکی می باشد. به نظر میرسد یکی از روشهای موثر و کم هزینه ورزش باشد. مکانیسمی که از طریق آن ورزش می تواند به عملکرد مغز کمک کند هنوز در پرده ابهام قرار دارد و به خوبی شناخته نشده است ولی به نظر می رسد که این مکانسیم شامل تغییر در شکلپذیری سیناپسی باشد ) وایمن وهمکاران،2003.( با توجه به افزایش یادگیری توسط ورزش ارادی با به کارگیری سیستمهای پاداشی) لت وهمکاران،2001 ( و نیز افزایش رهایش پپتیدهای اوپیوئیدی درونی در طی ورزش (که اثرات مثبت فراوانی دارد) استفاده از ورزش ارادی برای درمان بیماران معتاد توصیه شده است) تورن وهمکاران ،1990 ;کویانکوگلو وهمکاران ،2001
; لت وهمکاران ،2001).
یافتهها نشان داد هر دو نوع ورزش ارادی و تریدمیل موجب کاهش خودتجویزی کوکائین (اسمیت وهمکاران ،2008)، آمفتامین) کانارک وهمکاران،1995) و مورفین ( حسینی وهمکاران، 2009) در حیوانات آزمایشگاهی میشوند. در این راستا نتایج یک مطالعه نشان داد رتهایی که در طول ورزش دویدن، دسترسی آزاد به آب و الکل داشتند الکل کمتری را در مقایسه با آب مصرف کردند و در متابولیسم الکل نیز تغییری مشاهده نشد. این یافته نشان داد که اثرات پاداشی الکل با ورزش جایگزین گردید) ارینگروهمکاران ،2009). شواهد زیادی وجود دارد که ورزش ارادی با اثر بر روی سیستمهای پاداشی، اثرات خودانگیزشی(Self-reinforcing) دارد) لت وهمکاران،2001). این یافتهها این فرضیه را حمایت میکنند که ورزش احتمالا یک مداخلهگر موثری در پیشگیری از عوارض داروهای مورد سوء مصرف و برنامههای درمانی آن بصورت تضمین کننده باشد) اسمیت وهمکاران ،2008).
در سال 2002 ،Lett و همکارانش به بررسی تاثیر ورزش ارادی در تحریک مرکز پاداش به واسطهی تولید مواد شبهمخدر درونزاد پرداختند. نتایج بررسیهایشان نشان داد که دویدن روی چرخ دوار منجر به آزاد سازی مواد شبه مورفینی و تحریک مرکز پاداش در مغز، در نتیجه تمایل بیشتر جاندار به تکرار ورزش و کاهش مصرف مورفین خواهد شد (لت ،2002).
در سال 2007، آیزنستین و همکارانش به بررسی تاثیر ورزشهای کوتاه مدت ومیانمدت در خودتجویزی مورفین در موشهای آزمایشگاهی پرداختند. . نتیجه این بررسی نشان داد که ورزش میتواند با آزادسازی اندورفینها سبب کاهش خود تجویزی مورفین در موشها شود (آیزنستین و هولمز ،2007 ).