ختار و مصدقی (1385) در پژوهشی اثر کیفیت آب بر هدایت هیدرولیکی اشباع در دو خاک رسی و لوم رسی شنی را بررسی کرده و نشان دادند که با افزایش نسبت جذبی سدیم آب آبشویی به دلیل تورم و پراکنده شدن ذرات و بسته شدن منافذ خاک، هدایت هیدرولیکی کاهش و با افزایش هدایت الکتریکی آب، به دلیل کاهش ضخامت لایه پخشیده دوگانه و هم آوری ذرات خاک (فولوکه شدن) افزایش می یابد، شدت کاهش هدایت هیدرولیکی در خاکهای رسی بیش از خاک لوم رسی شنی بود. که یافته های ما در این مورد تأیید می کند.
چقا و سپاسخواه (2008) در تحقیقی تحت عنوان تأثیر کاربرد همزمان مقادیر مختلف زئولیت کلسیم – پتاسیمی و شوری بر هدایت هیدرولیکی اشباع در سه بافت خاک (لوم شنی و لومی و لوم رسی) ثابت کردند که در کلیه تیمارها در مقادیر یکسان زئولیت و شوری، هر چه بافت خاک سنگین تر می شود منافذ ریز خاک بیشتر می گردد و مقدار آب عبور کرده از خاک کاهش یافته و به تبع آن مقدار هدایت هیدرولیکی اشباع نهایی کاهش پیدا می کند.
اثر نمک بر روی نفوذ و هدایت هیدرولیکی آب در خاک را می توان توسط تئوری لایه پخشیدگی دوگانه تشریح کرد ذرات رس دارای بار الکتریکی منفی بوده و کاتیونها جذب الکترواستاتیکی سطح ذرات رس می شوند و پخش می شوند در واکنش به شیب غلظت و فعل و انفعال بین لایه پخشیده دوگانه، ذرات رس مجاور لایه پخشیده دوگانه تصمیم می گیرند که دیسپرس یا فولوکوله شوند.
دید گاه دیگر در مورد رسهای مجاور لایه پخشیده، دفع الکتریکی بین ذرات رس است که میل به دیسپرس شدن دارند این تمایل برای برای دفع بیشتر باعث افزایش ضخامت لایه پخشیده دوگانه (DDL)می شود.
ضخامت لایه دوگانه پخشیده تحت تأثیر دو فاکتور ذیل می باشد.
اولاً : اگر نسبت کاتیونهای دو ظرفیتی نسبت به کاتیونهای تک ظرفیتی بیشتر باشد ضخامت لایه دو گانه پخشیده کمتر و برعکس.
دوماً : ضخامت لایه دو گانه در محلول های رقیق نسبت به محلول های غلیظ بیشتر است (شینبرگ و کرن، 1984).
بنابراین غلظت بالای سدیم ضخامت لایه دو گانه پخشیده را افزایش داده و باعث دیسپرس شدن رسها شده در نتیجه سرعت نفوذ و هدایت هیدرولیکی کاهش می یابد..
از طرفی دیگر ذرات رس با جذب آب و تشکیل لایه پخشیده دوگانه، موجد نیروئی می گردد که سبب دور گشتن ذرات رس از همدیگر شده و حجم کلی خاک دگرگون می شود و یونهای یک ظرفیتی مثل سدیم آماس بیشتری از یونهای دو ظرفیتی ایجاد می کند.
3-4- نتیجه گیری کلی
نتایج بدست آمده نشان می دهد که با افزایش شوری و کاهش نسبت جذبی سدیم هدایت هیدرولیکی اشباع خاک افزایش و با افزایش نسبت جذبی سدیم و کاهش شوری، کاهش می یابد. هرچه بافت خاک سنگین تر کاهش هدایت هیدرولیکی بیشتر می شود. بنابراین تغییرات هدایت هیدرولیکی اشباع در خاک لومی رسی به مراتب بیشتر از خاک لومی و لومی شنی بود. همچنین با افزایش نسبت جذبی سدیم از 6 به 9 و 12 (ریشه میلی اکی والان در لیتر) هدایت هیدرولیکی اشباع خاک در خاک لومی شنی 6/1 تا 3/7 درصد، در خاک لومی 49/0 تا 36/8 درصد و در خاک لومی رسی 61/5 تا 14/29 درصد کاهش یافت. و با افزایش شوری از 1 به 3 و 5 (دسی زیمنس بر متر) هدایت هیدرولیکی اشباع خاک در خاک لومی رسی 5/55 تا 124 درصد، در خاک لومی 44/5 تا 47/20 درصد و در خاک لومی شنی 3/8 تا 67/17 درصد افزایش یافت.
3-5-پیشنهادات
پیشنهاد می شود در اندازه گیری هدایت هیدرولیکی اشباع خاک نوع رسها تعیین و نقش نوع رسها در تغییرات هدایت هیدرولیکی بررسی شود.
پیشنهاد می شود نقش مواد آلی در تعدیل اثرات شوری و نسبت جذبی سدیم بر روی هدایت هیدرولیکی اشباع خاک مطالعه شود.
پیشنهاد می شود تغییرات هدایت هیدرولیکی اشباع خاک در شوری و نسبت جذبی سدیم بالاتر بررسی شود.
فهرست منابع
امداد، م.، ح. فرداد و ح. سعادت. 1381. تأثیر کیفیت های مختلف آب آبیاری (شوری و سدیمی) بر نفوذپذیری نهایی خاک در آبیاری جویچه ای. یازدهمین همایش کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران. شماره 37. صحفه:550-541.
بای بوردی، م. 1388. فیزیک خاک. تهران. انتشارات دانشگاه تهران. چاب نهم.
بای بوردی، م. 1388. اصول مهندسی آبیاری. تهران. انتشارات دانشگاه تهران. چاب هشتم. صحفه 286- 254.
برزگر، ع . 1387. خاکهای شور و سدیمی. اهواز. انتشارات دانشگاه شهید چمران، چاب دوم. صحفه 250– 1.
چقا ،ی. و ع. سپاسخواه. 1387. تأثیر کاربرد مقادیر مختلف زئولیت کلسیم- پتاسیمی و شوری بر هدایت هیدرولیکی اشباع خاک. همایش بین المللی زئولیت ایران.
حاج رسولیها، ش. 1382. کیفیت آب برای کشاورزی. تهران. مرکز نشر دانشگاهی. چاپ دوم.