دانلود پایان نامه ارشد با موضوع شهرستان رشت، مشارکت مردم، استان اصفهان، روستا – شهر

ی گیلان ، 1393

2-1-4- کیفیت زندگی
بحث درباره مفهوم و معانی زندگی مبحث جدیدی نبوده و در دوران یونان باستان ، افلاطون و ارسطو نظریاتی درباره آن مطرح کرده اند (Pukeliene and starkauskiene , 2009 : 8) . مفهوم کیفیت زندگی به عنوان یک رشته جداگانه از دهه 1960 میلادی وارد مباحث علمی در اروپای غربی و شمال آمریکا شد (Pukeliene and starkauskiene , 2011 : 157). در ادبیات نظری توسعه ، موضوع کیفیت زندگی از آغاز دهه 1990 به بعد ، اهمیت فوق العاده ای یافته و مبنای تمایز و دسته بندی نوین کشورها در سال های اخیر شده است ( عنبری ، 1389 : 150). در حال حاضر بهبود کیفیت زندگی هدف مشترک جامعه بین المللی بوده و در جوامع روستایی هدف نهایی برنامه ها و پروژه های اجرا شده ، بهبود کیفیت زندگی ساکنان آن می باشد (Quaghebeur& et.al , 2004 : 162) . با گذشت چند دهه از رواج مفهوم کیفیت زندگی و انجام پژوهش های متنوع درباره این موضوع ، تعریف واحدی وجود ندارد که مورد قبول همه باشد ( غفاری و همکاران ، 1390 : 3 ) . در واقع مفهوم کیفیت زندگی ابتدا به حوزه های بهداشتی ، زیست محیطی و بیماری های روانی محدود می شد اما طی دو دهه گذشته به مفهومی چند بعدی بسط یافته است ( جمعه پور و رشنودی ، 1390 : 50 ).
سازمان بهداشت جهانی ، کیفیت زندگی را به معنای درک فردی هر فرد از موقعیت خود در زندگی در بستری از فرهنگ ها و ارزش های اجتماعی که فرد دز آن زندگی می کند و دارای انتظارات می باشد تعریف می کند (Rana& et.al , 2009 : 14).
در مطالعات اخیر کیفیت زندگی به دو روش اندازه گیری می شود. روش اول ، شاخص های عینی مانند تولید ناخالص داخلی ، شاخص پیشرفت اصلی ، شاخص سلامت اجتماعی و شاخص توسعه انسانی می باشد ( رضوانی و همکاران ، 1389 : 81 ) . روش دوم شامل شاخص های ذهنی می باشد . بعد ذهنی کیفیت زندگی نشان دهنده چگونگی ارزیابی و احساس فرد در مورد زندگی است ، در این بعد هر فرد چگونه زیستن خود و احساسش را از زندگی ارزیابی می کند ( پور طاهری و همکاران ، 1390 : 180).
در نواحی روستایی ابعاد کیفیت زندگی شامل ابعاد ذیل است : اجتماعی و فرهنگی مانند سنت ها ، وجود زیر ساخت های اجتماعی ، میزان انسجام اجتماعی ، بعد زیست محیطی به معنای رفاه انسان که ناشی از حفاظت و ارتقای محیط زیست روستا و بعد اقتصادی که به معنای رفاه و امنیت درآمد می باشد (Wilkinson and Pickett , 2009 : 31).
محققان حوزه کیفیت زندگی با چهار مسئله رو به رو هستند ، ابتدا با چه روشی به اندازه گیری کیفیت زندگی در افراد بپردازند ، دوم اینکه کدام ابعاد وجودی انسان در اندازه گیری مورد استفاده قرار بگیرد ، سوم چگونه اندازه گیری برای افراد و گروههای مختلف صورت بگیرد و چهارم چگونه نتایجی ارائه شود تا اجازه مقایسه میان افراد و گروهها را بدهد (Rahman&st al , 2011 : 147 ).
نتایج تحقیقات برخی محققان نشان می دهد رابطه مثبتی میان خدمات ( مسکن ، حمل و نقل و بهداشت ) و کیفیت زندگی افراد وجود داشته و با افزایش خدمات کیفیت زندگی افراد بهبود می یابد (Epley and Menon , 2008 : 178).این امر به خصوص در کشورهای در حال توسعه دارای نمود بیشتری است و در بروز مهاجرت های روستایی هم موثر می باشد (Recardo and Aide , 2007 : 147).
عوامل کلیدی تعیین سطح رایت از زندگی عبارت است از داشتن درامد ، بهره گیری از یک زندگی خانوادگی رضایت بخش و سالم بودن است . یک مطالعه اولیه رفاه اقتصادی در شرق اروپا بین سالهای 1991 و 1995 نشان داد که رضایت از زندگی متاثر از سن ، تحصیلات ، موقعیت نسبی اقتصادی و بیکاری است در حالی که جنسیت و وضعیت تاهل تاثیر کمتری دارد (Hayo and seifert, 2003).
همچنین ، مردم زمانی در کشورهای در حال توسعه از سطح زندگی خود راضی خواهند شد که استانداردهای مدیریت اقتصادی بالاتر و نابرابری کمتر شود (Bartlett , 2010 : 123).
بر طبق یک نظرسنجی خانوار در مورد میزان رضایت از زندگی و شادی افراد در مناطق متفاوت چنین مشخص شد که میزان رضایت از زندگی برای زنان بالاتر از مردان ، برای افراد جوان نسبت به افراد مسن بالاتر ، برای افراد دارای سطح تحصیلات بالاتر بهتر از افرادی با سطح تحصیلات پایین تر ، برای ساکنین مناطق شهری بالاتر از ساکنین مناطق روستایی است .
مردم ساکن در مناطق روستایی نسبت به مردم ساکن در مناطق شهری از زندگی خود رضایت کمتری دارند و این یک کشش و انگیزه برای مهاجرت جوانان از روستاها بوده است . بنابراین ، نیاز به سیاست های توسعه روستایی برای افزایش سرمایه گذاری در زیرساخت های روستایی یک بار دیگر روستاها را به مکان های جذاب برای جوانان و کارآفرینان تبدیل می نماید . برنامه برای ترویج یادگیری مادام العمر در مناطق روستایی ، به ایجاد مناطق صنعتی برای صنایع تولیدی و خدماتی کوچک ، به منظور توسعه تعاون روستایی و شرکت اجتماعی و ارتقاء شبکه از انجمن ها و سازمان های اجتماعی برای ایجاد سرمایه اجتماعی روستایی موردنیاز ، برای رسیدن به این اهداف ضروری است (Bartlett , 2010 : 153).
روش کیفیت زندگی یک راه جامع به ساختار و گسترش در ابعاد زندگی در فضا با مختلف ابعاد مشخص ، از جمله محیط زیست طبیعی و جامعه را فراهم می کند (Peruniak , Geoffery , 2010 : 50).
کیفیت زندگی به عنوان ایجاد مداوم از یک حالت پایدار خوب بودن که از تجربه یک فرد در تمامی عرصه زندگی خود مشتق شده ، تعریف می شود . این دیدگاه که توسط Pirsig مطرح شد معتقد است کیفیت به عنوان یک فرآیند مستمر است و نه یک نقطه پایانی دقیق . اعتقاد او بود که تلاش ها برای تعیین حدود کیفیت مشخص همیشه کمتر به موفقیت رسیده است زیرا اجبار قادر به ساختن چنین مشخصه ای نیست . این پیش بینی احت
یاطی انسان را قادر می سازد تا از یک عامل عدم قطعیت آگاه باشند.
(Gelatt , 1989 ; Guindon& Hanna , 2002 ; Willimas et al , 1998)
به عبارت دیگر کیفیت زندگی برای گروههای مختلف معانی متفاوتی دارد. آن در زیست پذیری در یک منطقه ، یا در میزان سطح جذابیت ، یا در غیبت و یا مهاجرت اعضای فامیل ، در مسائل پزشکی مانند بارداری ، مریضی ، و یا میزان فقر و … آشکار می گردد . تحقیقات متفاوتی به بررسی کیفیت زندگی برای پاسخگویی به پرسش های خود نیاز دارند . در واقع کیفیت زندگی نام جدیدی برای نظریه قدیمی سلامت جسمی و ذهنی مردم در محیط های زندگی شان است (Epley , Donald , 2008 : 2).
محققان در تجزیه و تحلیل کیفیت زندگی بر این باورند که می توان آن را به دو محیط داخلی و خارجی مشخص تقسیم نمود که سطح توسعه منطقه به مردم اجازه می دهد که خوب زندگی کنند و یا به دنبال کیفیت زندگی جستجو نمایند و آیا هر فردی قادر است محیط داخلی زندگی خود را بسازد تا به سلامتی ، توسعه فردی ، توسعه اجتماعی و به طور کل زندگی خوب برسد به محیط داخلی بر می گردد (Pukeliene , Violet , 2011 : 148).بنابراین کیفیت زندگی متاثر از دو گروه عامل می باشد.

مطلب مرتبط :   تحقیق با موضوععصر اطلاعات، انتقال اطلاعات، سلسله مراتب

شکل 2-2 : مدل نظری برای اندازه گیری کیفیت زندگی
منبع : Pukeliene and starkauskiene , 2011 : 153
محققان حوزه کیفیت زندگی با چهار مسئله رو به رو هستند ، ابتدا با چه روشی به اندازه گیری کیفیت زندگی در افراد بپردازند ، دوم اینکه کدام ابعاد وجودی انسان در اندازه گیری مورد استفاده قرار بگیرد ، سوم چگونه اندازه گیری برای افراد و گروه های مختلف صورت بگیرد و چهارم چگونه نتایجی ارائه شود تا اجازه مقایسه میان افراد و گروهها را بدهد (Rahman & et al . 2011 : 147).

شکل 2-3 : عوامل موثر بر کیفیت زندگی
منبع : Pukeliene and starkauskiene , 2011 : 153

کیفیت زندگی در ابعاد کالبدی ، اقتصادی ، اجتماعی و محیطی قابل سنجش و نتایج آن قابل بیان می باشد ، با بررسی شاخص های مذکور می توان کیفیت زندگی در جوامع مختلف و انسان های متفاوت سنجید.
2-2 – روش شناسی تحقیق
برای انتخاب یک روش تحقیق در مطالعات باید به سه نکته اساسی توجه کرد که عبارتند از اهداف ، ماهیت و امکانات . با توجه به اهداف کاربردی در نظر گرفته شده از روش تحقیق توصیفی – تحلیلی استفاده شده است که جهت ارزیابی وضع موجود از روش توصیفی و جهت تجزیه و تحلیل از روش توصیفی – تحلیلی استفاده شده است ، بنابراین روش تحقیق از نوع کاربردی بر مبنای روش ( توصیفی – تحلیل ) است.
بدین ترتیب چهارچوب نظری و مفهومی تحقیق و ویژگی های جغرافیایی و جمعیتی قلمرو تحقیق به روش اسنادی و تعیین تاثیر اجرای طرح هادی بر کیفیت زندگی از طریق روش میدانی بدست آمده است . جامعه آماری این پژوهش ، روستاییان بخش مرکزی شهرستان رشت می باشد که در چهار طبقه روستاهای کوچک ، متوسط ، بزرگ و روستا – شهر انتخاب شده اند . حجم نمونه با استفاده از جدول استاندارد مورگان تعداد 387 نفر از روستائیان تعیین شده که به شیوه نمونه گیری تصادفی – سهمیه ای در سطح محدوده مورد مطالعه توزیع و تکمیل شده است . در این تحقیق از پرسشنامه و مصاحبه جهت جمع آوری اطلاعات میدانی استفاده شده است . برای اندازه گیری متغیرهای تحقیق از طیف لیکرت استفاده شده است . این طیف از پنج قسمت مساوی از گرایش اصلا تا خیلی زیاد تشکیل شده است . لازم به ذکر است متغیر وابسته تحقیق حاضر بهبود کیفیت زندگی روستائیان در ابعاد : محیطی ، اقتصادی ، اجتماعی و کالبدی و متغیر مستقل آن اجرا شدن و نشدن طرح هادی روستایی می باشد .
پس از سنجش روایی و پایایی پرسشنامه ها مطمئن شده ایم . پس از جمع آوری اطلاعات به سازماندهی آنها در نرم افزار SPSS پرداخته ایم . در این پژوهش به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون های آماری شامل : آزمون های t ، همبستگی اسپیرمن و آزمون رگرسیون ، آزمون مان ویتنی استفاده شده است . همچنین برای تهیه و ترسیم جداول و نمودار از نرم افزار Excel و برای ترسیم نقشه ها از نرم افزار Arc GIS استفاده شده است.
2-3 – تکنیک های تحقیق
تحلیل اطلاعات و داده پردازی در این پژوهش با استفاده از نرم افزار (SPSS) انجام گرفته شده است و به منظور بررسی تاثیر اجرای طرح هادی بر کیفیت زندگی مردم روستاهای مورد مطالعه ، روش و تکنیک های به کار گرفته شده در این پژوهش عبارتند از : آزمون های t ، ضریب همبستگی اسپیرمن و آزمون رگرسیون ، آزمون U مان – ویتنی .
– آزمون t استیودنت : این آزمون برای ارزیابی همقوارگی یا یکسان بودن و نبودن میانگین نمونه ای با میانگین جامعه در حالتی بکار می رود که انحراف معیار جامعه مجهول باشد . این آزمون زمانیکه دو نمونه داشته باشیم و بخواهیم میانگین های آنها را با هم مقایسه کنیم ، مورد استفاده قرار می گیرد .
– آزمون کرنباخ آلفا : این آزمون که حاصل آن یک ضریب بنام آلفا کرونباخ نام دارد ، برای روایی Reliability پرسشنامه ای که بصورت طیف لیکرت طراحی شده و جواب های آن چند گزینه ای است ، بکار می رود .
– آزمون (تحلیل) رگرسیون : زمانیکه اطلاعات بیشتری از رابطه و شدت بین دو یا چند متغیر داشته باشیم ، و نیز بدانیم به ازای تغییرات در متغیرهای مستقل (xi) چه مقدار به متغیر وابسته (y) افزوده و یا کاسته می شود ، از تحلیل رگرسیون استفاده می شود .
– آزمون U مان – وینتی : هرگاه شرایط استفاده از آزمونهای پارامتری در متغیرها موجود نباشد ، یعنی متغیرها پیوسته و نرمال نباشند ، از این آزمون استف
اده می شود .

مطلب مرتبط :   منابع و ماخذ تحقیقمصرف خودسرانه، بخش بهداشت و درمان، بهداشت و سلامت، فرهنگ مصرف

2-4 – پیشینه تحقیق
بارتلت (2010) در مقاله ای تحت عنوان کیفیت زندگی و توسعه مناطق می گوید چند عامل که به کیفیت زندگی کمک کرده است عبارت است از درآمد خانوار ، نابرابری درآمد ، فقر و عوامل دیگر نظیر بیکاری و امنیت شغلی ، تحصیلات ، سلامتی و دسترسی به بهداشت و سایر خدمات اجتماعی .
سرجی و کورنل ، در مقاله ای تحت عنوان چگونگی همسایگان بر کیفیت زندگی شما تاثیر می گذارند می گوید یکی از عوامل مهم در بهبود کیفیت زندگی در میان جوامع انسانی استاندارد بودن محل زندگی از نظر بهداشت ، اشتغال ، محیط زیست و کالبد می باشد ، به طوریکه رضایت از ویژگی های اجتماعی و اقتصادی و فیزیکی محل زندگی بر رضایت از زندگی و کیفیت زندگی افراد تاثیر گذار است.
در کشور ما تحقیقاتی درباره آثار و نتایج اجرای طرح های هادی بر زندگی روستاییان صورت گرفته است . موسوی ( 1374) در پایان نامه ای با عنوان ارزشیابی اثرات اجتماعی طرح های بهسازی روستایی در استان اصفهان به این نتیجه رسیده است که عدم مشارکت روستائیان ، عدم شناسایی نیازهای اولیه مردم روستایی و اجرای ناقص طرح از عوامل عدم تاثیر این طرح بر کیفیت زندگی روستاییان می دانند.
در همین زمینه ، مظفر و همکاران (1387) در مقاله ای با عنوان ارزیابی اثرات اجرای طرح های هادی بر محیط زیست روستاهای گیلان و تقی لو و همکاران (1388) در مقاله ای با عنوان ارزیابی طرح های هادی روستایی در ابعاد کالبدی ، اجتماعی و اقتصادی از دیدگاه روستاییان بر موفق بودن اجرای طرح هادی در بهبود وضعیت کالبدی و اجتماعی روستاییان تاکید کرده اند.
حق پناه و دهقانی (1381) در مقاله ای با عنوان بررسی اثرات اجرای طرح هادی روستایی مناطق غرب گیلان آورده است پیشرفت نسبی زندگی مردم در ابعاد کالبدی از نتایج مثبت طرح و عدم رعایت و اجرای مسائل زیست محیطی را از ابعاد منفی طرح هادی می داند.
عنابستانی (1388) در مقاله ای با عنوان اثرات کالبدی اجرای طرح های هادی روستایی افزایش امیدواری روستاییان برای ماندن در روستا ، نصیری (1388) در مقاله ای با عنوان ارزیابی اثربخشی طرح هادی روستایی سکونتگاه های روستایی بهبود وضعیت روستا از نظر کالبدی و خدمات رسانی را از آثار مثبت اجرای طرح هادی بر کیفیت زندگی روستاییان می دانند.
آمار و صمیمی طارمی (1388) در مقاله ای با عنوان ارزیابی اثرات کالبدی طرح های هادی روستایی بهبود وضعیت ساخت‌وساز در روستا و بهبود کیفیت ساکن را از آثار مثبت طرح و عدم بهبود وضعیت شبکه معابر را از ابعاد منفی طرح عنوان می کند.
مطیعی لنگرودی و یاری (1389) در مقاله ای با عنوان حفاظت محیط زیست و برنامه ریزی توسعه فیزیکی روستا با تاکید بر ارزیابی طرح های هادی روستایی عدم وجود رویکرد نظام مند و امایشی در طرح و برزو و همکاران (1389) در مقاله ای با عنوان ارزشیابی کیفی اجرای طرح هادی در روستای کرانچی عدم مشارکت مردمی در اجرای طرح و نبود اعتبارات لازم جهت اتمام طرح را از عوامل اصلی عدم اثربخشی طرح هادی بر بهبود کیفیت زندگی روستاییان می