مهمترین بحث مطرح شده اینست که، باید تمامی اخبار و حق شرطها به کشورهای عضو و سازمان های بین المللی منعکس شده و تمامی افراد در جریان و روال کاری و اداری اخبار تازه منتشر شده و اصول و مقررات مربوط به آن قرار گیرند.
فرجام سخن.
با توجه به تعاریف آورده شده، می توان نتیجه گرفت که، حق شرط هیچ گونه محدودیتی برای هیچ نوع معاهده ای در برنخواهد داشت. نکته ی قابل توجه این است که، حق شرط باید صراحتاً مخالفتی با هیچ یک از مقررات و موازین اصلی و بطن معاهده و مفاد آن نداشته باشد.
حق شرط باید واضح و روشن باشد و هیچ ابهام و نقطه ی تاریکی برای طرفین (کشورهای عضودرآن معاهده) باقی نگذارد. حق شرط باید معتبر و مشروع باشد.
حق شرط باید به اهداف معاهده و مقاصد بنیادین میان کشورها یاری رسانده وآثار حقوقی به جامانده از آن حق شرط تفسیری خلاف وضع قوانین بین المللی در برنداشته باشد.
بخش دیگر که قابل توجه است آن است که، اگر کشورهای بیشتری در معاهده ی خاص شراکت داشته باشند بهتر از آن است که، به خاطر محدودیت و سختگیری های سیاسی و حقوقی مفاد معاهده کشورهای کمتری به سوی معاهده مزبور سوق یابند. پس بهتراست، حق شرطهای وارده اگر با متن و بطن معاهده ناسازگاری و تضادی ندارند کشورها در برقراری و اعمال چنین رزروهایی آزادانه و به اختیار خودشان تصمیم بگیرند.
مباحث مربوط به تعهدات و حق شرط (رزرو) مباحثی بسیار پیچیده و گسترده ای بوده و نیاز به تحقیق و مطالعه خواهد داشت.
امید است که، مقاله ی پیش رو توانسته باشد، برخی زوایای مربوط به حق شرط بر معاهدات را روشن و آشکار ساخته و سوالات پیش آمده دراین باب را، با بیانی شیوا و رسا پاسخ داده باشد.
منابع.
1ـ احمدبسول، لبیب – ترجمه ی مهدی شفیعیان- معاهدات بین المللی دراسلام- انتشارات دانشگاه امام صادق(ع)- سال1389.
2ـ الیاسی، مرتضی ـ حق شرط بر معاهدات بین الملل – مجله معرفت — شماره 82 -سال 1383
3ـ جباری، شعبانعلی- حق شرط در معاهدات- pajoohe.com
4ـ حبیب زاده، توکل – جمهوری اسلامی ایران و حق شرط بر معاهدات بین المللی حقوق بشرـ فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق (ع)-سال1383.
5ـ رجول، کاترین – حق شرط بر معاهدات و تفسیر کلی شماره (52) 24 کمیته حقوق بشر -ترجمه ی توکل حبیب زاده – سال 1384
6ـ سرتیپی، حسین- استفاده از موازین بنیادین حق شرط در سند تاسیس سازمانهای بین المللی با تکیه بر کنوانسیون حقوق معاهدات- نشریه ی علوم سیاسی راهبرد –سال 1390
7ـ سیدی، آزاد –حق شرط بر کنوانسیون امحای کلیه ی اشکال تبعیض علیه زنان –
پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق بین الملل- دانشگاه علامه طباطبایی – سال1382.
8-ضیائی بیگدلی، محمدرضا ـ حقوق معاهدات بین المللی ـ تهران – انتشارات گنج دانش-سال1383.
9ـ عسکری، پوریا – حق شرط بر معاهدات حقوق بشری ـ تهران – انتشارات شهردانش-سال1390..