بهره وری تخصیص بهینه عوامل تولید مانند سرمایه ، تکنولوژی ، زمان، مواد اولیه و بالاخره نیروی انسانی در هر سازمان است ، که نیروی انسانی مؤ ثرترین نقش در افزایش میزان بهره وری را ایفا ء می کند.
• بهره وری استفاده بهینه از منابع در جهت بهتر انجام دادن کار و حصول نتیجه بهتر است.
• بهره وری تلاش آگاهانه و مستمر همگانی برای دستیابی به کیفیت بهتر و تولید بیشتر می باشد.
• بهره وری عبارتست از : کارائی + ثمر بخشی
بهره وری به حداکثر رساندن استفاده از منابع اعم از سرمایه ، نیروی انسانی ، تجهیزات و غیره به طریقه عملی توام با کاهش هزینه های تولید، گسترش بازار، ایجاد امکان رقابت،افزایش اشتغال، کوشش برای افزایش دستمزدهای واقعی ، سود دهی مناسب سازمان و توسعه امکانات د ر جهت رفاه و بهبود شرایط زندگی آنگونه که منافع کارکنان ، مدیران و مصرف کنندگان را در عالیتری شرایط لحاظ نماید.
نظر به اینکه product را در معنای فراگیر آن میتوان ( ثمر) معنی کرد بنابراین بهترین مفهوم برای کلمه productivity کلمه (ثمر بخشی) است و شمول آن بر افراد ، فعالیتها و … قابل لمس است(رضایی، 1384، 30).
لذا تعریف دیگری را میتوان ارائه نمود :
بهره وری یا ثمر بخشی که درجه استفاده موثر از هریک از عوامل تولید یا ارا ئه خدمت می باشد ، برخاسته از یک دیدگاه است که براساس آن انسان می تواند و لازمست که کارها و وظائفش را هر روز بهتر از دیروز به انجام رساند.
زمینه سازی ، تحقق و نهادینه شدن این طرز تفکر در محیط های کاری نیازمند تصمیم گیری، برنامه ریزی، هدایت و کنترل مدیریتی است. می توان بهره وری را از ابعاد متفاوتی بررسی کرد: بهره وری کار ، بهره وری سرمایه، بهره وری ماشین آلات و تجهیزات منتها اصل تعهد و مسئولیت انسان است که برای ارتقای بهره وری می کوشد تا بهتر ، مفید تر ، ایمن تر و راحت تر کارها ا نجام شود (همان، 31).
2-17 تعریف بهره وری از دیدگاه های مختلف
علم اقتصاد : بهره وری، مها رت در توسعه انسانی وسود آوری است .
علم اجتماعی: بهره وری، قابلیت انجام امور امروز بهتر از دیروز بطور مداوم می باشد .
علم صنعت: بهره وری، بهبود وضع موجود و استفاده موثر از عوامل تولید می باشد .
فنی و محدود: بهره وری، نسبت ستاده به هر یک از عوامل تولید است .
علوم اقتصادی و اجتماعی: بهره وری، بهبود کیفی کار و زندگی و رفاه انسان که در نهایت باعث بالا بردن کیفیت و کمیت کالا یا خدمات می شود .
علم شیمی: بهره وری، استفاده از کاتالیزرهای مناسب در جهت تسریع روند تولید می باشد.
علم فیزیک: بهره وری، بالا بردن توان (راندمان ) کار با توجه به کمیت و کیفیت کالا یا خدمات میباشد.
عامیانه : بهره وری ، قانع نبودن به وضع موجود و تلاش و تکاپو در جهت بهینه کردن آن.
به طور کلی : بهره وری محصول نوعی نگرش خلاق در جهت بهبود و پویایی وضع موجود از طریق بالا بردن کمیت و کیفیت ، اثر بخشی ، سود آوری تناوب کار و جلب رضایت نیروی انسانی می باشد بهره وری مستلزم آن است که بطورپیوسته تلاشهایی در راه انطباق فعالیتهای اقتصادی با شرایطی که دائماً در حال تغییر است ، ونیز تلاشهایی بمنظور بکارگیری نظریه ها و شیوه های جدید ، انجام پذیرد.
در واقع بهره وری ، ایمان راسخ به پیشرفت انسانهاست . بدین ترتیب با بررسی تعاریف نهایتاً هدف از بهبود بهره وری ، عبارتست از:
«بهره وری یعنی نگرش و رفتاری مناسب برای استفاده بهینه و مطلوب از مجموعه قابلیتها ، توانائیها ، فرصتها ، سرمایه ها ، منابع و نیرو ها که همراه با فعالیتهای فردی و جمعی است و به سود افراد اجتماع خواهد بود»(نورالدینی، 1388، 59).
در خلال کنفرانسی که با استفاده از شبکه کامپیوتری و به ابتکار مرکز بهره وری آمریکا برگزار شده بود . مساله تعریف بهره وری ، توسط مدیران بهره وری در صنایع مختلف مورد بحث قرار گرفت . در زیر به چند نمونه از تعاریف اشاره می کنیم :
به حداقل رساندن مقدار منابع مورد استفاده در تولید محصولات یا ارائه خدمات با کیفیت و کمیت مورد نظر و رعایت اصول زمانی .
کیفیت،بهنگامی کار و اثر بخشی هزینه ، که یک سازمان از طریق آنهابه رسالت خوددست می یابد.
استفاده بهتر از منابع قابل کنترل در تولید کالا یا خدمات.