فصل اول
مقدمه
انسان فطرتاً زیباییخواه است. دنیای پرزرق و برق امروز رقیب قدرتمندی برای گلهای طبیعی معرفی ننموده و هنوز هم انواع گل‌ها بسته به سلیقه مردم جوامع مختلف مورد توجه و علاقه انسانها هستند. بعضی گلها دارای محبوبیت جهانی هستند و روزانه میلیونها شاخه از آن‌ها تولید و مورد استفاده قرار می‌گیرند مثال شاخص این دسته از گلها دو خانواده بزرگ گل رز و گل ارکیده هستند.
گلهای خانواده ارکیده به دلیل تنوع بی نظیرشان در شکل، اندازه، رنگ و خصوصیات منحصر به فردی که دارند مورد علاقه دوستداران گل قرار دارند. در سالهای 551-479 کنفسیوس در نوشتارهای خود به ارکیده اشاره کرده است. او در مورد عطر ارکیدهها در منزل و استفاده تزئینی چینیها از این گل سخن به میان آورده است. یونانیها و رمیها به ارکیدها بیشتر از دید طبی می‌نگریستند. از سالهای 1370 به بعد به تدریج ارکیدهها به صورت امروزی مورد ارزیابی قرار گرفتند. در دهههای اول 1700 مبلغان مذهبی و دریانوردان ارکیدها را از نقاط مختلف دنیا به انگلستان آوردند و تولید گل بریده ارکیده از سال 1913 در سنگاپور آغاز شد و در حال حاضر تولید و عرضه این گل به صورت انبوه در تمام دنیا انجام می‌پذیرد.
اطلاعات گیاه شناسی
Gynandrales خانواده ارکیده، از راسته Orchidaceae بزرگ‌ترین خانواده نهاندانگان به شمار می‌رود که دارای بیش از 750 جنس و 1750 گونه می‌باشد و از جوانترین خانواده‌های گیاهی محسوب می‌شود.
این خانواده به 5 زیر تیره تقسیم می‌شود:
cypripedioideae
neotioideae
epidendoideae
vandoideae
orchidoideae
گیاهان این خانواده تک لپه، علفی و پایا هستند که به صورت انگل، ساپروفیت و خاکزی مشاهده می‌شوند. گلآذین به صورت خوشه یا سنبله و گل‌ها نامنظم هستند. هر گل شامل سه گلبرگ و سه کاسبرگ است که گلبرگ خلفی بزرگ‌تر شده و لابل را بوجود می‌آورد. در هر گل یک یا بندرت دو عدد پرچم زایا وجود دارد که در مقابل لابل قرار گرفته و پرچم‌های دیگر به صورت نازا یا استامینود درآمده و شامل دو کیسه متورم بنام bursicula است که به لبه میانی کلاله متصل می‌گردد.
تخمدان تحتانی، یک خانهای و تمکن کناری است که نسبت به محور گلآذین کاملا به طور وارونه قرار می‌گیرد. خامه متصل به پرچم‌ها بوده و ستونی بنام gynandrune به وجود می‌آورد که منتهی به کلاله سه لبه می‌شود که دو لب کناری قابلیت پذیرش دانه گرده را دارد. لب میانی قطعه نازایی بنام روستلوم rustellum را بوجود می‌آورد.
میوه کپسول در مجاورت محل جفت باز می‌شود. دانه‌ها بسیار ریز و شامل یک جنین مقدماتی هستند که در خارج از آلبومن قرار می‌گیرد. جنین مذبور برای رشد احتیاج به همیاری برخی از قارچ‌های خاکزی دارد که تشکیل میکوریز می‌دهند. ارکیدها خصوصیات منحصر به فردی دارند که باعث تمایز آن‌ها از دیگر خانواده‌ها و قرار گرفتنشان در یک خانواده می‌شود. گلهایzygomorphic نوعی خاص از گلهای نامنظم به شمار می‌روند که از نوعی تقارن محوری برخوردارند.
گرده
گرده گلهای ارکیده به کیسه‌های مخصوصی بنام pollinia چسبیده است. که حشرات گرده افشان بعداً آن‌ها را پس از گرده افشانی جدا می‌کنند که یکی از وجوه مشخصه شناسایی گل تعداد این کیسه‌ها می‌باشد.
اندام‌های تولید مثلی
اندام‌های تولید مثل این گل هر دو در ستونی متحد بنام gynandrune قرار دارند. این ستون حاوی یک بساک بارور در قسمت بالایی ستون و سطح مادگی در سطح زیرین ستون می‌باشد.
شاخکrostellum
در سطح زیرین ستون بین بساک پرچم و کلاله وجود دارد. این شاخک دو نقش منحصر بفرد را ایفا می‌کند اول اینکه چون سد و مانعی بین اندام زایای نر و ماده قرار گرفته بنابراین مانع خودباروری است. دوم شاخک غدهای است که تولید مادهای چسبنده می‌کند که حشرات را به سطح این اندام‌ها جلب می‌نماید و به نحوی عمل می‌کند که موقعی که حشره می‌خواهد از گرده استفاده کند این ماده به پشتش می‌چسبد.
بذرها
ارکیدها تعداد بسیار زیادی بذر تولید می‌کنند که بذر آن‌ها فاقد هرگونه اندوسپرم می‌باشند. از این رو در طبیعت برای سبز شدن ارکیدها به صورت انگلی، خاکزی یا terrestrial و اکثر ارکیدهایی که در مناطق حاره می‌رویند از نوع ارکیدهای مستقل دارزی یا کودرست یاepiphyte هستند. ارکیدها دارای دو نوع رشد هستند. فرم ایستاده یا monopodial و فرم ساقه خزنده یا sympodial . ریشه‌های هوایی در ارکیدها علاوه بر وظایف کلی ریشه‌ها در گیاهان که شامل پابرجایی و تغذیه گیاه است وظایف دیگری نیز دارد مثل ذخیره آب، ذخیره موادغذایی، تنفس و فتوسنتز که این خصوصیات ریشه ناشی از وجود velamen یک لایه اسفنجی و سفید رنگ است می‌باشد.
نکته جالب توجهی که در مورد ارکیدها وجود دارد و نشان از تکامل یافته بودن این خانواده گیاهی است گرده افشانی این گیاه است. تمام عوامل موجود در گل که ممکن است جنسی، شیمیایی ( نکتار ) و بویایی باشد فقط برای جلب یک حشره خاص عمل می‌کنند و در هر گونه حشره خاصی عمل گرده افشانی را انجام می‌دهد.
در برخی گونه‌ها لابل گل شبیه حشره ماده می‌شود و گیاه بویی را که شبیه بوی حشره ماده است برای گول زدن حشره نر ترشح می‌کند. حشره نر وقتی داخل گل می‌رود گیر می‌کند و حرکاتی که برای خارج شدن از گل انجام می‌دهد باعث پاشیده شدن pollinia و در نتیجه گرده افشانی گل می‌شود این مکانیسم زیرکانه توسط بعضی گونه‌های ارکید مثل Coryanthes ،Ophrys ،Drakea انجام می‌شود.