1-4-1-5) تخریب الکتروشیمیایی (Electrochemical destruction)
این روش تقریباً جدید می باشد که از سال 1990 گسترش یافته است . این روش دارای امتیازات زیادی برای حذف موثر رنگ ها می باشد. از جمله اینکه در این روش از هیچ گونه ماده شیمیایی استفاده نمی گردد و در پایان نیز هیچ گونه رسوبی بر جا نمی گذارد. تخریب متابولیکی رنگ ها موجب تشکیل مواد خطرناک ضد محیط زیست نمی شود ولی در عوض هزینه استفاده از این روش آنرا غیر قابل کاربرد در مقیاس صنعتی می نماید.
1-4-2)روش های فیزیکی(Physical treatments)
1-4-2- 1 )جذب
روش جذب از تکنیک های بسیار کارا و موثر می باشد که در دهه های اخیر به دلیل کارایی زیاد آن در حذف آلودگی پایداردر صنایع مورد توجه قرار گرفته است . روش جذب دارای تنوع زیاد می‌باشد و از لحاظ اقتصادی قابل توجیه می باشد. در این روش تغییر رنگ یا رنگبری نتیجۀ دو مکانیزم می باشد. جذب و تبادل یونی که تحت تأثیر عوامل فیزیکی و شیمیایی مختلفی نظیر تاثیر متقابل رنگ و جاذب، سطح ویژه جاذب، اندازه ذرات جاذب، دما، اسیدیته(pH) و مدت زمان تیمار می باشد . جذب را می توان با انواع مواد انجام داد که در زیر به چند مورد آن اشاره شده است.
1-4-2- 1 -1)کربن فعال(Activated carbon)
این روش متداول ترین روش استفاده شده در جذب و بسیار موثر و کارا در جذب انواع رنگ های کاتیونی، مستقیم، اسیدی، واکنشی و انواع رنگدانه های مورد استفاده در صنایع مختلف است. کارایی این روش به نوع کربن استفاده شده، خصوصیات پساب و نوع رنگ بستگی دارد. مقدار کربن استفاده شده نیز در کارایی حذف رنگ ها موثر می باشد. استفاده از روش کربن فعال از لحاظ اقتصادی قابل توجیه نمی باشد و بسیار گران است.
1-4-2- 1 -2)ذغال نارس( (Peat
ساختار سلولی ذغال نارس آن را به عنوان جاذب نسبتاً مناسبی قرار می دهد. ذغال قابلیت جذب فلزات و ترکیبات آلی پیچیده از پساب های حاوی این مواد و رنگ ها داراست. اگر چه ذغال به طور گسترده تر در کشورهایی مانند ایرلند و انگلستان مورد استفاده قرارمی گیرد، ولی قابلیت استفاده در جاهای دیگر را نیز دارد. ذغال نیازی به ماده فعال کننده ندارد و این برخلاف کربن فعال می باشد که یک امتیاز محسوب می گردد. ضمن آنکه از کربن فعال نیز بسیار ارزان تر است. سطح ویژه ذغال در مقایسه با کربن فعال کم است و این مشکل را می توان با سوزاندن و یا بخاردهی زغال افزایش داد.
1-4-2- 1 -3 ) چیبس چوب (Wood chips)
این مواد در شکل های مختلف توانایی و کارایی خوبی را برای جذب رنگ های اسیدی نشان داده‌اند. البته این جاذب به اندازه سایر جاذب های ذکر شده به دلیل سختی چوب کارایی ندارد و زمان تیمار بیشتری نسبت به دیگر جاذب ها نیاز دارد.
1-4-2- 1 -4) مخلوط خاکستر بادی و زغال Fly ash and coal (mixture)
غلظت زیاد خاکستر بادی و مقدار مقدار زیاد آن به دلیل افزایش سطح ویژه میزان جذب را افزایش می دهد . این ترکیب را می توان تا حدودی جانشین کربن فعال نمود .
1-4-2- 1 -5) فیلتر کردن (Membrane filtration)
این روش توانایی پاک سازی و تمیز کردن بسیاری از ناخالصی های پساب را دارد . با استفاده از این روش می توان انواع رنگ هارا جداسازی نمود ولی موادی که در پشت فیلتر ها جمع می شوند تشکیل لجن غلیظی را می دهند که محل تجمع باکتری های مختلف می گردد . این روش برای بازیافت آب درون پساب دارای غلظت کم رنگ مناسب می باشد.
1-4-2- 1 -6) سایر مواد(other materials)
به جز موارد گفته شده در بالا از مواد لیگنوسلولزی نظیر پوست جو، ذرت، کاه برنج، کاه گندم، پوست بعضی درختان و دیگر ضایعات کشاورزی نیز برای جذب رنگ ها استفاده می شود. این مواد در مواردی کارایی مناسبی را نشان داده اند که در بخش های بعدی بیشتر به آن پرداخته خواهد شد. این مواد ارزان و از منابع تجدیدی شدنی می باشند و در مورد اکثر رنگ ها نیز قابل استفاده می ‌اشند.
1-4-2- 1 -7) تبادل یونی (Ion exchange)
تبادل یونی روش متداولی برای تیمار پساب های حاوی رنگ نمی باشد . زیرا این روش در مورد تمامی رنگ ها نمی توان استفاده نمود. در این روش نیازی به هیچ نوع جاذبی نمی باشد و پساب‌های حاوی رنگ های کاتیونی و آنیونی را با استفاده از این روش می توان تیمار نمود. حلال مورد استفاده در این روش نیز را می توان پس از استفاده بازیافت نمود ولی از مشکلات این روش این است که حلال های آلی گران می باشند و این روش برای تمامی رنگ ها کارایی مطلوبی ندارد.
1-4-3 )تیمار بیولوژیکی(Biological treatments)
در این روش از روش هایی مانند استفاده از قارچ های مختلف، محیط های کشت حاوی میکروب‌های مختلف و سیستم های تصفیۀ هوازی و بی هوازی استفاده می شود . قارچ ها و میکروارگانیسم های مورد استفاده در این روش ها توانایی تجزیۀ رنگ ها را دارند. قارچ های پوسیدگی سفید جزء این دسته می باشند. قارچ های پوسیدگی سفید قادر به تجزیۀ لیگنین می باشند که از انواع آنها می توان به فانروفیت ها اشاره نمود. این قارچ ها قادر به تغییر دی اکسین، بی فنیل پلی کلرین و دیگر مواد رنگی می باشند. قارچ های سفید با استفاده از آنزیم هایی مانند لیگنین پروکسیداز، منگنز پروکسیداز می توانند رنگ ها تغییر ساختار داده و پساب را رنگ بری نمایند. مهمترین گروهی از رنگ ها که قارچ ها قادر به تغییر آنها هستند ، رنگ های آزو می باشند.
1-5)جذب
روش جذب قادر به حذف آلایندههایی است که با بعضی دیگر از روش ها قابل حذف نمیباشند، این ویژگی باعث شده تا این فرآیند در سال های اخیر مورد توجه قرار گیرد. حذف براساس جذب شامل چسبیدن آلاینده های محلول و معلق به یک ماده جامد آلی یا معدنی است. چسبیدن آلاینده به جاذب به ترکیب و ساختار آلاینده و ماهیت جاذب وابسته است. این فرآیند تحت تاثیر نیروهای الکتروستاتیک، واندروالس و پدیده هایی نظیر تبادل یون و تشکیل کمپلکس مواد میباشد. حذف آلاینده از جریان فاضلاب تحت تاثیر فاکتورهای متعددی نظیر میزان سطح جذب، pH، اندازه ذره، زمان تماس، درجه حرارت، حضور نمکها، سورفاکتانتها و فلزات قرار میگیرد. جذب یک فرآیند غیرانتخابی است لذا سایر ترکیبات موجود در فاضلاب میتوانند به وسیله جاذب، جذب شده که در نتیجه ظرفیت جذب کاهش مییابد ]33[. دراین فرآیند آلاینده از فازی به فاز دیگر منتقل میشود که در نتیجه جهت دفع جاذب اشباع شده و یا احیای آن به روشهای دیگرنیاز است.
جاذب ها می توانند آلی و یا معدنی باشند، جاذبهای معدنی از نظر مقاومت مکانیکی و پایداری شیمیایی، سطح ویژه بالا و پایداری در مقابل تجزیه میکروبی به جاذبهای آلی برتری دارند. ترکیباتی نظیر کربن فعال، زئولیت های طبیعی، سرباره معدن، بنتونیت، کیتوزان، چوب ذرت، پوست برنج، سبوس جو و لجن فعال خشک شده به عنوان جاذب استفاده شده اند [34و35].