باشگاه های فوتبال و جامعه
اصول مسئولیت اجتماعی روی این واقعیت تأکید می کند که باشگاه های فوتبال باید متوجه تأثیر خود بر جامعه باشند و در برابر جامعه مسئولیت پذیر باشند. وادوک (2004) بر این باور است که مسئولیت اجتماعی به توصیف رابطه ی یک سازمان با مردم و ذی نفعان آن می پردازد (وادوک،2004). با انجام فعالیت های مسئولیت اجتماعی، باشگاه فوتبال ارتباطش را با شهروندان اجتماع قوی تر می کند (وان،2007) و در نتیجه حمایت هواداران از باشگاه بیشتر می شود. یکی از مهمترین ارجاعات مسئولیت اجتماعی برای باشگاه فوتبال همین حمایت افزایش یافته هواداران است که پس از طی یک مسیر طولانی، باشگاه می تواند از طریق فروش بیشتر و بهتر به هواداران درآمد بیشتری کسب کند. از طریق مسئولیت اجتماعی باشگاه های فوتبال می توانند به پیشرفت جامعه ای که به آن تعلق دارند کمک کنند. این پیشرفت می تواند در زمینه های اقتصادی، محیطی و اجتماعی رخ دهد (روسکا،2011). هواداران یک باشگاه عمدتاً به اجتماعی که شهر، ناحیه، کشور و یا حتی قلمرو بین المللی باشد تعلق دارند. باشگاه فوتبال سعی در حمایت هواداران دارد که یکی از راه های توجه به هواداران و حمایت از آن ها توجه به مشارکت اجتماعی است (روسکا،2011).
اهیمت مسئولیت اجتماعی باشگاه های فوتبال
مسئولیت اجتماعی بخشی از حرفه ی اخلاقی باشگاه فوتبال است. نویسندگان و مؤلفان بسیاری ماموریت یک سازمان را با اخلاقیات پیویند می دهند و آن را به سه فاکتور اقتصادی، محیطی و اجتماعی ربط می دهند.
لازم به ذکر است که هدف اصلی یک باشگاه فوتبال افزایش آسایش و رفاه خود چه در غالب موفقیت در زمین بازی و چه در فعالیت های خارج از زمین بازی اش است، ذکر این موضوع مهم است که رفاه یک باشگاه فقط سابقه ی یک تیم نیست بلکه ثبات مالی تکنیکی و تجاری آن تیم را هم شامل می شود. تلاش شدید برای رسیدن به موقعیت ورزشی و عملکرد حرفه ای برتر باعث شده است که بسیاری از باشگاه ها علاقه ی چندانی به اخلاقیات نشان ندهند. بسیاری از باشگاه ها به دنبال کسب جوائز، پول و هوادار هستند و از این موضوع غافلند که این اهداف به واسطه گرایش فعالیت های باشگاه به مسئولیت اجتماعی قابل دستیابی هستند (وان،2001).
داشتن عملکرد خوب و افزایش هوادار مهم هستند اما یک باشگاه فوتبال با این هدف که در برابر اجتماع مسئول باشد، نباید فقط به استانداردهای ورزشی و اقتصادی توجه کند بلکه باید به استاندارهای اخلاقی، اجتماعی و معنوی هم توجه کند (روسکا،2011).
تاریخچه مسئولیت اجتماعی در فوتبال
جالب است بدانیم که از نخستین روزهایی که فوتبال سازماندهی شد یعنی از قرن نوزدهم، رد پای مسئولیت اجتماعی نیز در فوتبال مشاهده می شود. بیش از صد و پنجاه سال پیش مردم بدون فکر کردن به مسئولیت اجتماعی تصمیمات اخلاقی می گرفتند. آندرو کارنگی اولین کسی بود که در رابطه با مسئولیت اجتماعی نوشت، اما قبل از اینکه کارنگی کتابش را با عنوان “انجیل ثروت” منتشر کند باشگاه های فوتبال وجود داشتند و بسیاری از آن ها در جامعه مشارکت داشتند. اولین باشگاه های فوتبال در جوامع انگلیسی و سپس در اروپا توسط کلیساها، شرکت ها و مدارس همگانی پایه گذاری شدند (ماسون،1981).
فوتبال و کلیسا
از نظر کلیساها، فوتبال عالی ترین راه برای کمک به پسران بی خانمان بود. آن ها بچه ها و نوجوانان را از خیابان ها به کلیساها می آوردند. باشگاه های فوتبالی مثل اورتون، استون ویلا، فولهام یا ساوثهمتون که کلیساها آن ها را پایه گذاری کردند، باشگاه هایی بودند که در ترکیب تیم خود ار پسران بی خانمان استفاده می کردند (باسینوین،2006). با بازی در باشگاه های کلیسا، پسران بی خانمان غذایی برای خوردن پیدا می کردند و از امکان داشتن فعالیت اجتماعی با دیگر افراد برخوردار می شدند می توانستند خود را در گروهی از افراد کامل کنند. آن ها همچنین یاد می گرفتند که چه طور بخوانند و بنویسند شانسی که آن ها هرگز از زندگی در خیابان به دست نمی آوردند (روسکا،2011).
شرکت ها و فوتبال
شرکت ها تیم های فوتبال خود را سرگرم کردن کارمندان شان در سال 1877 تأسیس کردند (اسچولز،2000). در عصر انقلاب صنعتی بریتانیا، کارگران که هیچ وقت آزادی برای خود نداشتند زندگی سختی داشتند. کارکردن سخت بود و امکانات کارکنان بخش صنعتی برای سرگرم شدن مستی در میخانه ها بود. تشکیلات اقتصادی متوجه خطر جامعه کارگران الکلی شدند و به جستجوی راه حلی برای کمک به کارگران برای دور ماندن از مشروبات الکلی و استفاده بهتر از اوقات فراغت شان پرداختند. به زودی تشکیلات اقتصادی باشگاه های فوتبال که کارگران می توانستند در آن بازی کنند و اوقات فراغت خود را بهتر سپری کنند تأسیس شدند. فوتبال همچنین به تمدد اعصاب کارگران بعد از یک هفته کاری سخت کمک می کرد و یک امتیاز برای کارفرمایان بود؛ چرا که فوتبال به کارکنان شان نیرو می داد که ظرفیت بیشتری برای روز کاری بعد داشته باشند. اگر رؤسای کارخانه های “وولویچ” و ” نیوتن هیث لنکشایر” از نظر اجتماعی مسئولیت پذیر نبودند، احتمالاً باشگاه های امروزی آرسنال و منچستریونایتد وجود نداشتند. باشگاه فوتبال وست هام یونایتد که در سال 1895 در لندن تأسیس شد، مثالی ویژه است که رابطه ی بین مدیریت و کارکنانی که اعتصاب کرده بودند اصلاح کرد (باسینوین،2006؛ اسچولز،2000).
مدارس همگانی
مدارس همگانی از اولین مکان هایی بودند که فوتبال سازمان دهی شده در آن ها بازی شد. اگرچه در ابتدا بی ربط به نظر می رسید، اما مسئولان مدارس خیلی زود متوجه قدرت فوتبال برای دور نگه داشتن شاگردان از اعتیادهای خطرناکی مثل اعتیاد به مستی و اعتیاد به سیگار شدند و با کمک آموزش به آن ها ظرفیت آن ها را نسبت به خود و جامعه ی اطرافشان بالا بردند و این سببی برای رسیدن به درک بهتری از جامعه شد و عزت نفس آنان را بهبود بخشید. به این ترتیب فوتبال به عنوان یک ورزش پذیرفته شد و در کلاس های تربیت بدنی مدارس اجرا شد. مثال های ذکر شده نشان می دهد که چه طور صد سال پیش، حتی قبل از اینکه کارنگی کتاب خود را در خصوص مسئولیت اجتماعی بنویسد، از قدرت فوتبال برای ایجاد شرایط بهتر زندگی و کار، برای کمک به فقرا و محصلان استفاده شده است. چیزی که بعد از آن ها به جا مانده است، باشگاه های فوتبال شناخته شده ای هستند که سعی در پیروی از کارهای موسسان شان برای بهبود جامعه دارند (روسکا،2011).
پیشینه پژوهش
تحقیقات انجام شده در رابطه با مسئولیت اجتماعی و هویت تیمی و تعامل اجتماعی هواداران در دو دسته تحقیقات داخلی و تحقیقات خارجی ارائه می شود.
پیشینه پژوهش در ایران
جبارزاده و بایزدی (1389) تحقیقی را با عنوان “بررسی رابطه بین مسئولیت پذیری اجتماعی و تعهد سازمانی با محافظه کاری در گزارش گری مالی شرکت های پذیرفته شده بورس اوراق بهادار تهران” انجام دادند. آن ها تعداد 115 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در دوره ی زمانی 1381-1387 را مورد بررسی قرار دادند. یافته های پژوهش آن ها نشان داد: رابطه ی بین سازه های اخلاقی (مسئولیت اجتماعی شرکت و تعهد سازمانی) و محافظه کاری مثبت بوده ولی تنها رابطه متغیر مسئولیت اجتماعی شرکت و محافظه کاری از لحاظ آماری معنی دار می باشد. نتایج آن ها همچنین نشان داد که حدود 24 درصد از تغییرات محافظه کاری در شرکت های بررسی شده تحت تأثیر سازه های اخلاقی مورد بحث بدون توجه به متغیرهای کنترلی بوده است و این تأثیر با توجه به متغیرهای کنترلی به 31 درصد افزایش یافته است. در بین متغیرهای پژوهش، مسئولیت پذیری اجتماعی شرکت دارای بیشترین قدرت توضیح دهندگی برای محافظه کاری را داشته است (جبارزاده، کنگرلوئی. بایزدی، انور،1389).
در تحقیقی که مشبکی و خلیلی شجاعی (1389) انجام دادند، آن ها به این نتیجه رسیدند که بین عوامل سازمانی و مسئولیت اجتماعی سازمان همبستگی مثبت و زیادی وجود دارد. آن ها بیان کردند الگوی ذهنی کارکنان اصلی ترین عامل مؤثر بر مسئولیت پذیری اجتماعی سازمان است.
مرتضوی و همکاران (1389) در تحقیقی با عنوان “بررسی نقش تعدیل گری متغیر اهمیت مسئولیت اجتماعی بر رابطه بین مسئولیت اجتماعی و تعهد سازمانی؛ نمونه مورد مطالعه: شرکت های صنایع غذایی شهر مشهد” صنعت مواد غذایی را به عنوان جامعه مورد مطالعه انتخاب کردند. با مشارکت 105 عضو در قالب نمونه آماری و با استفاده از پرسش نامه جهت جمع آوری داده ها، به انجام تحقیق پرداختند. نتایج پژوهش آن ها نشان داد: نقش تعدیل گری متغیر اهمیت مسئولیت اجتماعی بر رابطه ی بین ابعاد چهارگانه مسئولیت اجتماعی (کارکنان، مشتریان، دولت و ذینفعان اجتماعی و غیر اجتماعی) مورد تأیید است، این یافته بدان معناست که تأکید بر اهمیت مسئولیت اجتماعی و رعایت آن از سوی سازمان ها می تواند از کارکردی مثبت بر عملکرد سازمان ها برخوردار باشد به نحوی که به طور معناداری تعهد سازمانی کارکنان را تحت تأثیر خود قرار می دهد (میکائیلی،1389).
همچنین در تحقیق دیگری که حسنی و حیدری زاده (1392) تحت عنوان برازش روابط علی- ساختاری اخلاق اسلامی کار بر مسئولیت اجتماعی و پاسخگویی فردی با توجه به تأثیرات میانجی فرهنگ خدمتگزاری، انجام دادند به این نتیجه رسیدند که بین اخلاق اسلامی کار با مسئولیت اجتماعی و پاسخگویی فردی همبستگی مثبت و معنی دار وجود دارد. و همچنین نقش میانجی فرهنگ خدمتگزاری در رابطه بین اخلاق اسلامی کار و مسئولیت اجتماعی تأیید نشد ولی یافته ها حاکی از تأیید نقش میانجی فرهنگ خدمتگزاری در رابطه بین اخلاق اسلامی کار و پاسخگویی فردی است. تحقیقی که در مورد عوامل تأثیرگذار بر حضور تماشاچیان در کشور انجام شده اس توسط معصومی (1387) بوده که عوامل تأثیرگذار بر حضور تماشاچیان در مسابقه بین پرسپولیس و سپاهان را مورد بررسی قرار داده است. در بررسی رابطه بین انگیزه ها ومیزان حضور تماشاچیان نشان داد که حمایت از تیم، گریز، هیجان بازی، علم به فوتبال، بازی پایاپای، خدمات رفاهی و سرگرم کنندگی بازیها با میزان حضور تماشاچیان رابطه معناداری دارد اما علاقه به بازیکن خاص و پیروزی نیابتی با میزان حضور تماشاچیان رابطه معنادار ندارد. در نهایت تأثیر کل انگیزه های حضور تماشاچیان در میزان حضور آنان سنجیده شد. متغیرهای تأثیر گذار در سطح 5 درصد به ترتیب اهمیت عبارتند از: خدمات رفاهی برای تماشاچیان، هیجان، علاقه مندی به تیم، علاقه مندی به بازیکنان، علم به فوتبال و بازی پایاپای (معصومی،1387).
پیشینه پژوهش در خارج از کشور
سارتور و والکر (2011) تحقیقی را با عنوان “فرایند هویت سازمانی: نقش مسئولیت اجتماعی، تصویر و هویت سازمانی چیست؟ بر روی انجمن ملی مسابقات اتومبیل رانی در فصل 2008 انجام دادند. جامعه تحقیق آن ها تماشاگران شرکت کننده در این مسابقات بودند که در مجموع 235 نفر در تحقیق آن ها شرکت کردند. آن ها دریافتند عملیات مسئولیت اجتماعی بر مصرف رسانه ی تماشاگران مسابقات اتومبیل رانی تأثیر مثبت دارد. همچنین مسئولیت اجتماعی بر مصرف رسانه، بیان دهان به دهان، مصرف محصولات و تکرار خرید به صورت غیر مستقیم تأثیر مثبت و معنادار دارد. در مجموع یافته ها نشان می دهد مسئولیت اجتماعی بر قصد حمایت تماشاگران تأثیر مثبت دارد (سارتور،2011).
والکر و همکاران (2010) در تحقیقی که در رابطه با مسئولیت اجتماعی بازی های المپیک با عنوان “مسئولیت اجتماعی و بازی های المپیک: نقش میانجی ویژگی های مشتریان” انجام دادند، تأثیر مسئولیت اجتماعی بازی های المپیک بر پاسخ مشتریان را بررسی کردند. آن ها داده های تحقیق شان را از شرکت کنندگان با 38 ملیت مختلف در بازی های المپیک 2008 پکن جمع آوری کردند. در مجموع 538 نفر از تماشاگران به صورت تصادفی انتخاب شدند و در تحقیق شرکت داده شدند. پس از حذف پرسشنامه های ناقص،503 پرسشنامه (276 مرد و 217) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج تحقیق آن ها نشان داد به طور کلی آگاهی تماشاگران از مسئولیت اجتماعی پایین بود. نتایج تحقیق آن ها همچنین نشان داد آگاهی تماشاگران از مسئولیت اجتماعی بر خوشنامی بازی های المپیک، تکرار خرید، بیان دهان به دهان و مصرف محصولات تأثیر مثبت و معناداری دارد (والکر،2010).