یک آزمایش اولیه بین حالت موجود و حالت مطلوب انجام می‌شود، اگر این دو با یکدیگر متفاوت باشند یک عملیات انتخاب شده و به اجرا درمی‌آید و به دنبال آن یک تست دیگر انجام می‌شود، و آزمودنیهای متوالی و اعمال متوالی تداوم می‌یابد. تا سرانجام وضعیت مطلوب حاصل بشود (میلر و همکاران، به نقل از آرام 1376).
یکی از ویژگیهای مهم این مدل آن است که نشان می‌دهد که چگونه ممکن است یک مسئله بطور بطور منظم و سلسله مراتبی به خرده هدفهایی تقسیم شده و در نهایت برای دست‌یابی به وضعیت مطلوب رهنمون گردد. سهم و مشارکت مفید دیگر این نظریه تأکیدی است که این مدل بر مرحله تصمیم‌گیری برای تعیین این که چه وقت هدف مطلوب حاصل شده است دارد. معهذا این مدل از مرحله برچسب‌گذاری فراتر نمی‌رود و به ما نمی‌‌گوید که چگونه وضعیت موجود از وضعیت مطلوب مشخص می‌شود. این مدل همچنین تعیین نمی‌کند که چگونه راجع به مناسب بودن راه‌حل قضاوت کنیم. (سولسو، 1977، ترجمه ماهر 1371).
مراحل آموزش حل مسئله (الگوی دی چکووکرافورد)
دی چکووکرافورد (1974)، برای آموزش حل مسئله، 5 مرحله پیشنهاد داده‌اند که مبتنی بر مراحل الگوی عمومی آموزش است. آنها برای توضیح این مراحل مسئله‌ای را که به نام مسئله پاندول معروف است و به توسط مایر (1930) معرفی شده مورد استفاده قرار دادند ما این الگو و 5 مرحله را از کتاب روانشناسی پرورشی سیف (1380) می‌آوریم.
مسئله پاندول: این مسئله مربوط به پژوهشی است که مایر در سال 1930 در دانشگاه برلین انجام داد. او مسئله را به نحو زیر برای یادگیرندگان خود که دانشجویان دانشگاه بودند توضیح داد.
مسئله عبارت است از ساختن دو پاندول. یکی از آنها باید بر روی این نقطه ]نقطه‌ای در کف اتاق مشخص شده است شکل 4-2[ در نوسان باشد و پاندول دیگر باید بر روی نقطه دوم ]نقطه دیگری در کف اتاق مشخص شده است[ در حرکت باشد این پاندولها باید طوری ساخته شوند که در انتهای هر یک از آنها قطعه گچی وصل شده و در هر نوسان بر روی نقاطی که در کف اتاق مشخص شده‌اند خطی بکشد. طبیعتا شما باید چیزی داشته باشید که پاندولها را به آن ببندید. این به عهده خود شماست هر کاری که می‌خواهید انجام دهید. من این وسایل را در اختیار شما قرار می‌دهم. ]چیزهایی در اختیار یادگیرندگان گذارده می‌شوند (به مطالب بعدی متن توجه کنید)[ اما این میز را نمی توانید در ساختن پاندول مورد استفاده قرار دهید، اگرچه می‌توانید از آن برای هر منظور دیگری که می‌خواهید استفاده کنید. به هر حال در آخر کار باید آن میز آزاد بشود. هر سوالی که می‌خواهید از من بپرسید. من خیلی خوشحال خواهم شد که شما را در ساختن پاندولها کمک کنم. فقط باید به من بگویید که چه کاری برایتان انجام دهم.
توضیحات بالا به همه دانشجویان شرکت کننده در آزمایش مایر داده شد. بعدا خواهیم دید که به بعضی از آنها توضیحات دیگری نیز داده شد. موادی که در اختیار آزمودنیها گذاشته شد از قرار زیر بودند: دو میله بلند، دو میله کوتاه، یک گیره بزرگ رومیزی ، دو گیره کوچکتر لوله‌ای، دو قطعه سیم و چند تکه گچ (شکل 4-2). کاربرد درست این مواد و راه‌حل مسئله و جواب آن در مسئله پاندول (دی چکووکرافورد، 1974، به نقل از سیف 1380)آمده است. آزمودنی برای حل کردن مسئله باید ابتدا یکی از دو میله‌های بلند را با استفاده از دو میله کوتاهتر که خود به هم وصل می‌کرد به سقف تکیه می‌داد. دو میله کوتاهتر را باید طوری به هم وصل کرد که طول میله حاصل از اتصال آنها برابر با فاصله بین زمین و سقف می‌بود بعد از این کار، می‌توانست پاندولها را به دو انتهای میله متکی به سقف وصل کند. سرانجام می‌بایست با استفاده از گیره‌های کوچکتر دو تکه گچ به انتهای پاندولها ببندد. طول پاندولها باید آن قدر می‌بود که هنگام نوسان نقاط تعیین شده در کف اتاق را لمس می‌کردند. وسائل موجود برای درست کردن پاندولها به نحوی که از آزمودنی خواسته شده بودند، کافی بودند، حتی یکی از میله‌های بلند نیز اضافی بود.
مرحله 1: پاسخی که از یادگیرنده انتظار دارید بصورت رفتار نهایی بر حسب عملکرد او مشخص کنید
این مرحله از آموزش حل مسئله بر نخستین مرحله الگوی عمومی آموزش مبتنی است. توصیف نقل شده بالا از مایر که در اختیار همه آزمودنیها گذاشته شد به خوبی عملکرد نهایی یادگیرنده را در حل کردن مسئله مورد نظر نشان می‌دهد.
مرحله 2: رفتارهای ورودی یادگیرنده را در ارتباط با مفاهیم و اصول مورد نیاز برای حل مسئله تعیین کنید و آنها را مورد سنجش قرار دهید.
در این مرحله معلم به تعیین رفتارهای ورودی مورد نیاز حل مسئله و سنجش آنها می‌پردازد. در حل مسئله، رفتارهای ورودی بطور عمده مفاهیمی و اصول تشکیل دهنده مسئله را دربرمی‌گیرد.
مرحله 3: یادگیرنده را در یادآوری همه مفاهیم و اصول مربوط به مسئله کمک کنید.
کمک به یادگیرنده در به خاطر آوردن مفاهیم و اصول مورد نیاز برای حل مسئله از مراحل مهم آموزش حل مسئله است. یادگیرنده باید، هنگام برخورد با مسئله، بتواند مفاهیم و اصول تشکیل دهنده را به یاد آورد و رابطه میان آنها، یعنی یک اصل سطح بالاتر را که همان جواب مسئله است، کشف کند.
مرحله 4: با توضیحات شفاهی، اندیشه‌های یادگیرندگان را در جهت پیدا کردن راه‌حل مناسب پیدا کنید.
توجه کنید که در این راهنمائیها آن قدر زیاده‌روی نکنید که جواب مسئله را در اختیار یادگیرندگان قرار دهید.
مرحله 5: از یادگیرندگان بخواهید تا با نشان دادن مراحلی که از طریق آن مسئله حل می‌شود یادگیری خود را نشان دهند.
برای این منظور، مسائل مشابهی را در اختیار یادگیرندگان قرار دهید و از آنها بخواهید تا راه‌حل یادگرفته را در این مسائل تازه به کار بندند (دی چکووکرافورد 1974، به نقل از سیف 1379).
پیشنهادهایی برای افزایش توانائیهای حل مسئله در یادگیرندگان:
علاوه بر روشهای آموزش حل مسئله که در بالا توضیح داده شد، پیشنهادهای زیر که از کتاب روانشناسی پرورشی (سیف، 1380) اقتباس شده است می‌تواند معلمان را در پرورش توانائیهای حل مسئله در دانش‌آموزان خود، یاری دهند.
1- از راه مشاهده، یادگیرندگان را در شیوه‌های حل مسئله کمک کنید
مولف (سیف، 1380) در کتاب خود یکی از روشهای خوب یادگیری را سرمشق گرفتن یا الگوبرداری از رفتار دیگران می‌داند و می‌گوید «بنابراین معلمان می‌توانند از این توانایی یادگیری دانش‌آموزان حداکثر استفاده را ببرند. عملا به کودکان نشان دهید که خود شما چگونه با یک مسئله برخورد می‌کنید، چگونه اطلاعات مربوط را تدوین می‌کنید و چگونه عناصری را که به جواب مسئله می‌انجامد، انتخاب می‌کنید. از دانش‌آموزانی که راه‌حلهای بدیع برای مسایل پیدا می‌کنند بخواهید تا پای تابلو بروند و روش خود را برای همکلاسیها عملا نشان دهند. همچنین شرح حال و موفقیتهای اندیشمندان بزرگ جهان را سرمشق یادگیرندگان خود قرار دهید.»
2- دانش‌آموزان را تشویق کنید تا در حل کردن مسایل با یکدیگر همکاری کنند.
همکاری میان دانش‌آموزان و بحث گروهی در تدوین و یافتن راه‌حل مسایل به آنها کمک می‌کند، زیرا همکاری گروهی به ارائه راه‌حلهای مختلف و عقاید گوناگون می‌انجامد. روش ویژه‌ای که برای تشویق دانش‌آموزان به ارائه راه‌حلهای گوناگون به وسیله الکس اسبورن (1975) ابداع شده روش بارش مغزی نام دارد. در روش بارش مغزی هدف عمده این است که فرایند تولید پاسخها از فرایند ارزشیابی آنها مجزا بشود، زیرا غالبا ارزشیابی تولید پاسخهای متنوع را سرکوب می‌کند و مانع بروز خلاقیت می‌شود. در این روش، معلم مسئله‌ای را به دانش‌آموزان کلاس می‌دهد و از آنان می‌خواهد تا هر چه راه‌حل برای مسئله به ذهنشان می‌رسد بگویند پیش از ارائه تمام راه‌حلها بوسیله دانش‌آموزان کلاس، هیچ گونه اظهار نظری درباره آنها از سوی معلم یا دانش‌آموزان دیگر ابراز نمی‌شود.
3- دانش‌آموزان را برای ادامه فعالیتهای خود تا پیدا کردن جواب مسئله تشویق کنید.
بعضی اوقات یادگیرنده پس از رسیدن به یک راه‌حل ناکامل از کار دست می‌کشد و به فعالیت خود برای پیدا کردن جواب کامل مسئله ادامه نمی‌دهد. در این گونه موارد دانش‌آموزان را تشویق کنید تا کار خود را ادامه دهند و جواب کامل را به دست آورند.