در بخش سوم کاستی‌ها و موانع تجاری‌سازی آثار دانشگاهی تجزیه و تحلیل خواهد شد.
فصل دوم:
مالکیت آثار دانشگاهی
بخش اول:
تعریف حقوق مالکیت فکری و عناصر تشکیل‌دهنده آثار دانشگاهی
بخش دوم:
مالکیت حقوق مادی آثار دانشگاهی
بخش سوم:
مالکیت حقوق معنوی آثار دانشگاهی
فصل دوم: مالکیت آثار دانشگاهی
حقوق مالکیت فکری آثار دانشگاهی چیست؟ تعریف و تبیین حقوق مالکیت فکری آثار دانشگاهی مستلزم تعریف سه واژه مالکیت فکری، حقوق مالکیت فکری و آثار دانشگاهی است؛ تا با فهم معنای این سه واژه، تصویری کلی از حقوق مالکیت فکری آثار دانشگاهی ارائه شود.
2-1. تعریف مالکیت فکری
مالکیت فکری محصولی است که حاصل تلاش ذهنی فرد است. این محصول در ماهیت، امری غیرملموس است، اما می‌تواند در اشیاء ملموس پدیدار شود‌( برای مثال ساخت یک آهنگ یا موسیقی). در کاربرد عمومی، اصطلاح “مالکیت فکری” برای تشخیص و تمییز از حقوق مالکیت معمولی که در مورد اشیا ملموس مانند زمین و کالا وجود دارد، به کار می رود. مالکیت فکری نوعی از مالکیت غیر مادی است و به حقوقی بر‌می گردد که موضوع آن نتیجهء برخی فرآیندهایی فکری است‌(گرچه اغلب ممکن است تلاش های فیزیکی نیز در برداشته باشد). به طور سنتی این واژه معنای بسیار محدودی داشته است و برای اشاره به حقوقی که مطابق قانون به محصولات فکری که در حوزه ادبی و هنری پدید می آمد، مورد استفاده قرار می‌گرفت. این حوزه در مقابل مالکیت صنعتی قرار دارد و به موضوعاتی مانند اختراعات، طرح‌های صنعتی و علایم تجاری می پردازد که بیشتر جنبه صنعتی و تجاری دارند. اما به هرحال مالکیت فکری اکنون یک واژه عمومی است که برای اشاره به هر دو حوزه مورد استفاده قرار می‌گیرد»[6، ص51].
« غرض از مالکیت صنعتی همان‌طور که در کنوانسیون پاریس برای حمایت از مالکیت صنعتی آمده است، مفهوم عام آن است و این مفهوم نه تنها در صنعت و بازرگانی به معنی اخص اطلاق می‌شود بلکه بر رشته‌های صنایع کشاورزی و استخراجی و کلیه محصولات مصنوعی یا طبیعی از قبیل انواع برگ توتون میوه دام و گل و مواد معدنی و آب‌های معدنی و آرد و دانه نیز شمول دارد. با توجه به کنوانسیون پاریس، موضوع حمایت مالکیت صنعتی، ورقه‌های اختراع، نمونه‌های اشیاء مصرفی و طرح‌ها و مدل‌های صنعتی و علائم کارخانه‌ها یا بازرگانی و علائم مربوط به خدمات و اسم بازرگانی و مشخصات مبدا یا نامگذاری اصلی جنس و نیز جلوگیری از رقابت نامشروع می‌باشد»[7،ص22و21].
«در تعریف حق مولف یا مالکیت ادبی و هنری می‌توان گفت که مالکیت ادبی و هنری حق پدیدآورنده آثار ادبی، هنری و علمی در نامیده شدن اثر به نام او و نیز حق انحصاری وی در تکثیر، تولید، عرضه، اجرا و بهره‌برداری از اثر خود اوست. به عبارت دیگر حق‌مولف یا کپی‌رایت یک اصطلاح حقوقی است و عبارتست از حقوقی که به ابداع‌کنندگان آثار ادبی و هنری تعلق می‌گیرد»[7، ص 233].
موافقت‌نامهء جنبه‌های تجاری حقوق مالکیت فکری (تریپس) بدون این که تعریفی از حقوق مالکیت فکری ارائه کند، در قسمت دوم با نام معیارهای مربوط به دسترسی، قلمرو و استفاده از حقوق مالکیت فکری، در بیان موارد قابل حمایت این حقوق، انواع ذیل را از موارد قابل حمایت در این نظام بیان می‌کند:
«حقوق مولف و حقوق مرتبط
علایم تجاری
نشانه‌های جغرافیایی
طرح‌های صنعتی
اختراعات
نقشه‌های مدارهای یکپارچه
حمایت از اطلاعات افشا نشده
کنترل اعمال ضدرقابتی در قراردادهای لیسانس»
در قانون حمایت از حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان سال 1348 ایران نیز بعد از تعریف پدیدآورنده در ماده 1، در ماده 2 انواع آثاری که مورد حمایت قرار می‌گیرد را برشمرده است.
علاوه بر آثار برشمرده‌شده در این ماده، به موجب قسمتی از ماده 160 قانون پنج ساله برنامهء سوم توسعهء اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 17/1/1379 به صورت کلی، با تایید موارد اشاره‌شده در قانون حمایت از حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان سال 1348 و قانون حمایت از نرم‌افزارهای رایانه‌ای سال 1379، گزارش‌های پژوهشی، پایان‌نامه‌ها و نرم‌افزارهای چندرسانه‌ای به عنوان «اثر» را مشمول مفاد این قانون اعلام می‌کند. در حوزهء مالکیت صنعتی نیز به موجب قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی، علائم و نام های تجاری مصوب 5/9/1386 اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجاری قابل ثبت و حمایت هستند.
2-2. تعریف حقوق مالکیت فکری
حقوق مالکیت فکری حقوقی انحصاری است که به پدیدآورندگان آثار فکری در دو حوزهء مالکیت ادبی و هنری و مالکیت صنعتی، تعلق می‌گیرد. در واقع حقوق مالکیت فکری از ایده‌ها و اطلاعاتی که بیشتر ارزش تجاری دارند، حمایت می‌کند. حمایت از این ایده‌ها رشد چشمگیری را به ویژه در کشورهای صنعتی که از مالکیت فکری به عنوان اعتباری برای بهره‌برداری تجاری از ایده‌هایشان استفاده می کنند، داشته است[8،ص 5].

حقوق مالکیت فکری به دو بخش حقوق مادی و حقوق معنوی تقسیم می‌شود. مهم‌ترین هدف هر نظام مالکیت فکری اطمینان دادن به پدیدآورنده است که به صورت انحصاری حق استفاده از منافع اقتصادی پدیده فکری خود را دارد و حقوق از این امر به نحو شایسته حمایت می‌کند. حقوق اقتصادی مالکیت فکری ناظر به این هدف است و به پدیدآورنده حق انحصاری بهره‌برداری را برای مدت معین اعطا می‌کند. ماده 28 تریپس به مالک اختراع حقوق انحصاری زیر را اعطاء می‌کند:
«الف- در مواردی که موضوع ثبت یک محصول است، چنانچه اشخاص ثالث بدون موافقت مالک اقدام به ساخت، استفاده، عرضه برای فروش، فروش یا واردکردن این محصول برای مقاصد یادشده کرده باشند، مالک می‌تواند از اقدامات آن‌ها جلوگیری به عمل آورد.

اینجا فقط تکه های از پایان نامه به صورت رندم (تصادفی) درج می شود که هنگام انتقال از فایل ورد ممکن است باعث به هم ریختگی شود و یا عکس ها ، نمودار ها و جداول درج نشوندبرای دانلود متن کامل پایان نامه ، مقاله ، تحقیق ، پروژه ، پروپوزال ،سمینار مقطع کارشناسی ، ارشد و دکتری در موضوعات مختلف با فرمت ورد می توانید به سایت  40y.ir  مراجعه نمایید.

رشته حقوق همه گرایش ها : عمومی ، جزا و جرم شناسی ، بین الملل،خصوصی…

در این سایت مجموعه بسیار بزرگی از مقالات و پایان نامه ها با منابع و ماخذ کامل درج شده که قسمتی از آنها به صورت رایگان و بقیه برای فروش و دانلود درج شده اند

ب- در مواردی که موضوع ثبت یک فرآیند است چنان‌چه اشخاص ثالث بدون موافقت مالک اقدام به استفاده از فرآیند کرده باشند، مالک می‌تواند از این اقدام و همین‌طور از استفاده، عرضه برای فروش، فروش یا واردکردن دست‌کم محصولی که مستقیما از این فرآیند برای مقاصد یادشده به دست می‌آید، جلوگیری به عمل آورد.

ج- مالکان اختراع ثبت‌شده همچنین از حق واگذاری یا انتقال اختراع ثبت‌شده از طریق ارث و انعقاد قراردادهای اعطای پروانه(مجوز) برخوردار خواهند بود».
در قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجاری مصوب 1386، حقوق مادی آثاری که در این حوزه پدید می آید در مادهء 15، بدین گونه بیان می‌شود:
«1- در صورتی که اختراع در خصوص فرآورده باشد: اول- ساخت، صادرات و واردات، عرضه برای فروش، فروش و استفاده از فرآورده. دوم- ذخیره به قصد عرضه برای فروش، فروش یا استفاده از فرآورده.
در صورتی که موضوع اختراع فرآیند باشد: اول- استفاده از فرآیند؛ دوم- انجام هریک از موارد مندرج در جزء (1) بند (الف) این ماده در خصوص کالاهایی که مستقیما از طریق این فرآیند به دست می‌آید.» همچنین دربند ب ماده 28 این قانون در خصوص حقوقی که به طرح های صنعتی تعلق می گیرد، حق ساخت، فروش و وارد‌کردن اقلام حاوی طرح صنعتی را بیان می کند.
در کنار حق انحصاری بهره‌برداری از اثر و بهره‌مندی از حقوق مادی، پدیدآورنده از حقوق معنوی نیز برخوردار است. حقوق معنوی از ارزش اقتصادی برخوردار نیست و از جمله حقوقی نیست که قابلیت معاوضه با پول داشته باشد. از حقوق معنوی به حقوق اخلاقی نیز تعبیر می‌شود. حقوق اخلاقی و معنوی در اختراع بسیار کمرنگ است. تنها حق اخلاقی در اختراعات ذکر نام مخترع در ورقه اختراع است. این حق در ماده 3 موافقت‌نامه پاریس آمده است. بر اساس این ماده مخترع حق دارد که در ورقه اختراع از او به عنوان مخترع نام برده شود. در قانون ثبت اختراع ژاپن و ایالات متحده آمریکا این حق باید در گواهی اختراع ذکر شود و قابل اسقاط نیست. طبق قانون ثبت اختراع آلمان و اتحادیه اروپا این حق باید ذکر شود ولی قابل اسقاط است. در قوانین ایران بند «و» ماده 5 قانون ثبت اختراعات پیرامون ذکر نام مخترع می‌گوید:
«نام مخترع در گواهینامه اختراع قید می شود مگر این که کتباً از اداره مالکیت صنعتی درخواست کند که نامش ذکر نشود. هرگونه اظهار یا تعهد مخترع مبنی بر اینکه نام شخص دیگری به عنوان مخترع ذکر گردد، فاقد اثر قانونی است.»
در حوزهء آثار ادبی و هنری نیز بخش مهمی از حقوق پدیده‌های فکری و ادبی، حقوق اقتصادی است. این حقوق چه مستقل از حقوق اخلاقی باشد و یا بر حقوق اخلاقی مترتب گردد، اهمیت فراوانی در نظام مالکیت فکری دارد. این حقوق موقت و قابل نقل و انتقال به دیگری است. حقوق اقتصادی مالکیت ادبی و هنری با توجه به وضعیت و شیوه بهره‌برداری، دارای مصادیق متعددی است که از آن جمله می‌توان به حق نشر و تکثیر، حق ترجمه، حق اقتباس و تلخیص، حق استفاده از پاداش و جایزه و حق عرضه و اجرا اشاره کرد. همچنین پدیدآورنده اثر ادبی و هنری نیز از حقوق اخلاقی و معنوی برخوردار است که بر خلاف حوزه مالکیت صنعتی از گستردگی و اهمیت بیشتری برخوردار است. حق افشای اثر، حق حرمت نام و عنوان پدیدآورنده، حق تمامیت اثر، حق عدول و حق دسترسی به اثر از جمله حقوق اخلاقی و معنوی است که در نظام مالکیت فکری برای آثار ادبی و هنری شناخته شده است.
در قانون حمایت از حقوق مولفان، مصنفان و هنرمندان مادهء 3 به صورت کلی در بیان حقوق مادی و معنوی که به این آثار تعلق می گیرد، بیان می‌دارد: «حقوق پدیدآورنده شامل حق انحصاری نشر و پخش و عرضه و اجرای اثر و حق بهره‌برداری مادی و معنوی از نام و اثر او است».
2-3. تعریف آثار دانشگاهی
برای این که اثری، به عنوان «اثر دانشگاهی» شناخته شود، داشتن شرایط زیر ضروری است:
2-3-1. وجود افرادی با عنوان استاد و دانشجو و مستخدم در دانشگاه
برای شناسایی اثری به عنوان اثر دانشگاهی لازم است افرادی با عنوان دانشجو، استاد، اعضای هیات علمی، کارمند و یا مستخدم در دانشگاه فعالیت کنند، یا با دانشگاه قرارداد استخدامی داشته باشند و یا طبق مقررات دانشگاه از اعضای آن دانشگاه محسوب شوند. اعضای دانشگاه عبارتند از افرادی که به موجب قوانین و مقررات آموزش عالی کشور به صورت کلی و مقررات و آیین‌نامه‌های دانشگاه مربوطه به صورت خاص از اعضای دانشگاه محسوب شوند. اعضای دانشگاه به طور معمول اساتید اعم از استادان عضو هیئت علمی و استادان مدعو و غیر عضو در هیئت علمی، دانشجویان، کارمندان و کارکنان دانشگاه را شامل می‌شود.
بند الف بخش دو آیین‌نامهء حقوق مالکیت فکری دانشگاه “بیکر” آمریکا پدیدآورندگان محصولات فکری دانشگاهی را اینگونه تعریف می‌کند:
تمام افرادی که در دانشگاه بیکر استخدام شده‌اند، شامل استادان پاره وقت یا تمام‌وقت دانشکده، استادان مدعو و ناظر یا محققان، مسوولان اجرایی، کارمندان دانشگاه و دانشجویانی که در دانشگاه کار می کنند.
پیمان‌کاران و مشاوران مستقل و هر استاد مدعوی که با دانشگاه قراردادی امضا کند، که این قرارداد او را به صورت یک پیمانکار مستقل نشان دهد، با او مثل عضو هیات علمی برای اهدافی که در این آیین‌نامه آمده است، رفتار خواهد شد.
«دانشجو» شخصی است که در هر رشته‌ای در دانشگاه ثبت‌نام ‌کند. همچنین این عنوان شامل هر کارمندی که برای چنین رشته‌هایی ثبت نام می‌کند، نیز می‌شود. بدین ترتیب زمانی که دانشجو استخدام می شود، کارمند محسوب شده با اثری که او در حوزهء استخدامیش پدید آورده است، مانند مستخدم رفتار می‌شود و با دیگر آثاری که در خارج از این حوزه پدید می‌آورد‌، مانند دانشجو برخورد می‌شود. مستخدم تمام وقت، بجز اعضای هیأت علمی که در یک یا چند رشته فعالیت می‌کند، کارمند محسوب می شود و با اثر فکری که پدید می‌آورد به عنوان نتیجهء استخدامش رفتار خواهد شد.
ه