– توانایی تبدیل (انتقال به دیگر سرمایه ها): توانایی تبدیل شدن یکی از ویژگی های جنسای سرمایه ایه که می تونن از یه نهاده تبدیل به ستانده و یا برعکس شن. در این حالت سرویس های داده شده به وسیله جنسای سرمایه ای به نهاده های دیگه مورد استفاده هم بستگی داره. سرمایه اجتماعی هم می تونه با نهاده های دیگه ترکیب شده و نیازای اساسی آدم رو برطرف کنه (همون: ۱۵۶). این برداشت یادآور دیدگاه بوردیو در مورد شکل های جور واجور چهارگانه سرمایه س که باور داشت که توانایی تبدیل به همدیگه رو دارن. هر چند سرمایه اجتماعی کمتر بطور مستقیم به حالت نقدی تبدیل می شه ولی اثر آسون کردن در مبادلات رو دارا بوده و اثر مثبت در شکل گیری بقیه سرمایه ها داره.

– جانشین و مکمل بودن: سرمایه اجتماعی هم مثل بقیه سرمایه ها می تونه جانشین و مکمل بقیه سرمایه ها باشه. مثلا تعهد و وظیفه شناسی در کار می تونه جانشینی واسه هزینه های نظارت در انجام امور باشه. هم اینجور هر چی سطح سرمایه اجتماعی بالاتر باشه تعامل های مثبت بین افراد زیاد شده و از این روش می توان دلیل افزایش در یادگیری و ارتقا مهارت در اونا می شه. پس توجه می شه که سرمایه اجتماعی و سرمایه انسانی می تونن مکمل همدیگه باشن.

استهلاک: از ویژگی های دیگه سرمایه اون هستش که با مرور زمان و در صورت نبود بازسازی مستهلک می شن. این ویژگی رو هم می توان واسه سرمایه اجتماعی هم متصور شد بدین صورت که با فاصله گرفتن فرداز گروه، سرمایه اجتماعی ایشون مستهلک می شه.

– توانایی خلق سرمایه جدید از دیگری (توانایی افزایش): خیلی از شکل های جور واجور سرمایه های مورد استفاده نوع جدیدی از سرمایه رو خلق می کنن مثل فلزی که استفاده می شه و مثلاً یه چاقو با اون درست می شه. در مورد سرمایه اجتماعی هم این ویژگی نمونه داره. مثلا اگر بین شخص الف و ب سرمایه اجتماعی در جریان باشه حال اگه فرد ب فرد سومی (ج) رو به فرد الف معرفی کنه و وارد جمع و شبکه خود کنه در این صورت بواسطه شکل گیری رابطه بین فرد الف و ج از راه فرد ب، سرمایه اجتماعی می تونه زیاد شده و زایش نویی داشته باشه.

(ج)                                (ب)                                                    (الف)

 

 

 

 

شکل۲-۱- روند زایش سرمایه جدید از سرمایه اجتماعی موجود (منبع همون؛ ۱۶۴)

توانایی نقل و انتقال و مالکیت: همون طور که شکل های جور واجور سرمایه می تونن از راه راه هایی چون وراثت، اجاره، فروش، بخشش تفویض مالکیت شن سرمایه اجتماعی هم می تونه این حالت نقل و انتقال رو داشته باشه. رابینسون (۲۰۰۲) عقیده داره که مالکیت سرمایه اجتماعی از راه وراثت می تواندمنتقل شه.(همون؛ ۱۶۶) مثلا شاید دوستان والدین من، دوستان خوبی واسه من شن.با همه مطالب عنوان شده در مورد اثبات سرمایه بودن سرمایه اجتماعی باید این نکته رو هم روش زوم کرد که سرمایه اجتماعی با شکل های جور واجور دیگه سرمایه دارای فرق هایی هم می باشه.

– اول این که سرمایه اجتماعی در مقام دارایی واسه گروه ها یا شبکه ها دارای خصیصه ای جمعیه نه فردی. هر چند سرمایه اجتماعی می تونه مورد بهره ورداری افراد قرار گیرد (مثلاً پیدا کردن شغل با بهره گرفتن از شبکه های رابطه شخصی خود)اما این نوع سرمایه بطور جداگونه در اختیار فرد نیس.

– سرمایه اجتماعی به آسونی مشاهده و مورد امتحان قرار نمی گیرد، چون در روابط بین افراد تجسم می یابد.

– در صورت استفاده زیاد برخلاف بعضی از اشکال سرمایه نه فقط از مقدار اون کاسته نمی شه بلکه بر مقدار و ارزش اون اضافه می شه.

– ایجاد و خلق سرمایه اجتماعی لازمه وجود بیشتر از یه نفره (شارع پور، ۱۳۸۷؛ ۲۵۱). در حالی که سایرسرمایه حتی تو یه جامعه تک نفری، اثرات خلاقانه خود رو به شکل بالقوه دارا می باشن.

جیمز کلن  فرق بین سرمایه انسانی و سرمایه اجتماعی راباترسیم نموداری بین فرد(A،B،C) نشون می دهدومی گوید که سرمایه انسانی درنقاط تقاطع قرار داردو سرمایه اجتماعی در خطوطی که این نقاط رو به همدیگه وصل می کنن قرار داره. مثلاً اگه Bکودکی باشدو A بزرگسالی که پدر یا مادر B میشه واسه اینکه A به پیشرفت رشدشناختی B کمک کندبایدهم درنقطه تقاطع و هم درخط ارتباطی سرمایه وجودداشته باشه. باید سرمایه انسانی،دراختیارA وسرمایه اجتماعی دررابطه بین A و B وجود داشته باشه.

 

 

 

A     
B

 

 

 

 

شکل۲-۲ -رابطه بین سرمایه اجتماعی و سرمایه انسانی  (منبع:کلمن، ۱۳۷۷؛ ۴۶۵)

– به آسونی مبادله نمی شه هر چند این سرمایه منبعیه که ارزش استفاده داره.

– سرمایه اجتماعی دارایی شخصی هیچ کدوم از آدمایی که از اون سود می برند نیس و این بواسطه صفت کیفی ساختار اجتماعیه که فرد در اون قرار گرفته .(همون؛ ۴۸۲)

شولر ضمن تأکید بر فرق بین سرمایه اجتماعی و سرمایه انسانی، خاطرنشان می سازه که نباید این دو سرمایه رو به جای همدیگه استفاده کرد و این فرق رو این جور دسته بندی می کنه:

جدول -۲-۲ فرق سرمایه اجتماعی و انسانی (منبع: شریفیان ثانی، ۱۳۸۰؛ ۱۰)

سرمایه اجتماعیسرمایه انسانی
تأکید بر شبکه روابط اجتماعیتأکید بر عامل فردی
آزمایش خود رو از دیدگاه ارزش ها و هنجارهایی می نگرد که بطور اجتماعی بوجود اومده ان.فرض رو بر منطق انتخاب و شفاف بودن اطلاعات می گیرد.
استواری تعهدات دوجانبه بین افراد و گروه ها و مشارکت مدنی رو مبنای اندازه گیری قرار می دهد.داده ها رو براساس سال های آموزش با تعداد مهارت های افراد اندازه گیری می کنه.
بازده رو براساس کیفیت زندگی می سنجد.بازده رو براساس درآمد فرد با سطوح بهره وری اندازه گیری می کنه.

پس اون چیزی که مشخصه اینه که سرمایه اجتماعی برخلاف بقیه سرمایه ها به شکل فیزیکی وجود نداره بلکه حاصل تنش دوطرفه اجتماعیه که افزایش اون می تونه موجب پایین اومدن سطح هزینه اداره جامعه و هم هزینه های عملیاتی سازمان ها شده وبدنبال اون بهره وری نیروی اونا رو افزایش می دهد. در واقع مثل یه چسب اجتماعی اعضای جامعه رو بهم وصل می کنه و در عین حال مثل یه مایع اجتماعی مناسبات اونا رو سریع، راحت و کم هزینه می سازه. بنابر این همون طور که به سرمایه اقتصادی، فیزیکی و انسانی واسه پیشرفت نیازمندیم به همون نسبت به سرمایه اجتماعی نیازمندیم چون بدون این نوع سرمایه به کار گیری دیگر سرمایه ها بطور بهینه انجام نمیشه. جامعه ای که بدون سرمایه اجتماعی کافیه بقیه سرمایه ها ابتر می مانند و تلف می شن.

اقتصادی

 

 

 

 

۲-۱-۴- ابعاد سرمایه اجتماعی

سرمایه اجتماعی رو از منظره های جور واجور می تونه مورد مطالعه قرار داد. تو یه دسته بندی سرمایه اجتماعی به سه بعد ساختاری، شناختی و ارتباطی تقسیم می شه.

۲-۱-۴-۱-بعد ساختاری:

از نظر آپهوف سرمایه اجتماعی ساختاری به اشکال جور واجور سازمان های اجتماعی، شامل نقش ها، قوانین و روش های عادی و هم اینجور تعدادی از شبکه ها که در همکاری شرکت دارن می پردازند (هابز، ۲۰۰۰؛ ۳). این بعد نشون دهنده جنبه کمی سرمایه اجتماعیه که به وجود اومده توسط وجود انجمن ها و شبکه های اجتماعی قوی بوده و تقریباً عینی و میشه دید و حکایت از اون داره که افراد در فضای اجتماعی با همدیگه پیوند دارن که شامل دو نوع از پیوند میان افراد می شه: مشارکت در شبکه های رسمی و غیر رسمی.در شبکه های غیر رسمی افراد می تونن به روش های غیر رسمی از راه انتخاب دوستی ها و شکل های جور واجور پیوندهای شبکه با همدیگه در رابطه باشن. هر کدوم از این پیوندها دلالت بر بخشی از ذخایر سرمایه اجتماعی فرد داره.در شبکه های رسمی جدا از پیوندهای غیر رسمی با بقیه فرد می تونه از راه عضویت رسمی در انجمن ها و گروه های داوطلبانه با بقیه در رابطه باشه (موسوی، ۱۳۸۵؛ ۷۶) و از اون روش خواسته های خود رو تعقیب کنه.

کلا بعد ساختاری سرمایه اجتماعی به الگوی تماس های بین افراد اشاره داره که مهم ترین جنبه های این بعد عبارتند از:

– روابط شبکه ای (پیوندهای موجود در شبکه): شامل وسعت و شدت ارتباطات موجود در شبکه می شه، امکان دسترسی به منابع رو جفت و جور می سازه و از راه پیوندهای موجود کانال های اطلاعاتی شکل می گیرند که اندازه زمان و سرمایه گذاری لازم واسه جمع آوری اطلاعات رو کاهش میدن.

– شکل و ترکیب در شبکه (پیکربندی روابط شبکه ای): شامل سلسله مراتب شبکه، اندازه رابطه پذیری و تراکم می شه که از راه اثر بر اندازه تماس یا توانایی دسترسی اعضای شبکه باعث انعطاف پذیری و سهولت رد و بدل کردن اطلاعات می شن.

– تناسب سازمانی: به این معناست که چقدر شبکه ایجاد شده واسه یه هدف خاصی واسه اهداف دیگه استفاده شه.

۲-۱-۴-۲-بعد شناختی:

این بعد نشون دهنده جنبه کیفی سرمایه اجتماعی که به هنجارها، ارزش های مشترک و اعتماد اشاره داره و به خاطر این چیزی ذهنی و ناملموسه (شارع پور، ۱۳۸۵؛ ۱۸۶) و جفت و جور کننده حامی، تعبیرها، مفسرها و سیستم های معانی مشترک در میان گروه هاست و با بهره گرفتن از زبون مشترک بینش مشترکی از اهداف و سیستم های معانی مشترک رو واسه اعضای شبکه جفت و جور می آورد و مقدمه فعالیت اونا رو در سیستم اجتماعی جفت و جور می کنه. زبون و علائم مشترک، روایت های مشترک مهم ترین جنبه های این بعداز سرمایه حساب می شن.

 

۲-۱-۴-۳-بعد رابطه ای (ارتباطی)

:توصیف کننده یه جور روابط شخصیه که افراد با همدیگه به خاطر سابقه تعاملات خود برقرار می کنن. مهم ترین مؤلفه های این بعد عبارتند از: اعتماد، هنجارها، تعهدات، انتظارات و هویت (مشبکی، ۱۳۸۴؛ ۷ و الوانی، ۱۳۸۷؛ ۸).هم اینجور ابعاد دیگری واسه سرمایه اجتماعی از طرف اندیشمندان جور واجور بیان شده. پاکستون سرمایه اجتماعی رو تشکیل شده از دو بعد می دونست:

– پیوندهای عینی میان افراد: یعنی یه جور از ساختار شبکه ای عینی که برقرارکننده رابطه بین افراد باشه. این بخش از سرمایه اجتماعی حکایت از اون داره که افراد در فضای اجتماعی با همدیگه پیوند دارن.

– پیوندهای ذهنی بین افراد: یعنی پیوندهای میان افراد دارای ۲ ویژگی خاص- دارای وجود دوطرفه بر اساس اعتماد و دارای هیجانات مثبت- باشه (شارع پور، ۱۳۸۷؛ ۹).

دسته بندی دیگری از ابعاد سرمایه اجتماعی به وسیله گروه «کندی» دانشگاه هاروارد انجام شده که ابعاد  زیر رو مورد شناسایی قرار داد (جلسه ساگوارا،آمریکا،۱۹۹۰):

 

اعتماد          مشارکت سیاسی         مشارکت و رهبری مدنی

پیوندهای اجتماعی غیر رسمی    بخشش و روحیه داوطلبی     مشارکت مذهبی
روحیه

عدالت در مشارکت مدنی      تنوع معاشرتا و دوستیا

لینا و وان بورن دو بعد واسه سرمایه اجتماعی قائل هستن: (۱۹۹۸؛ ۵۴):

وابستگی: اولین جزء سرمایه اجتماعی سازمانی وابستگیه. این بعد به معنی اون هستش که تمایل و توانایی افراد واسه مشارکت در عمل های جمعی به باور اونا بستگی داره. یعنی باور به این که تلاش های فردی که بطور مستقیم به کل سود می رساند باعث بهره مندی افراد بطور غیر مستقیم هم می شه.

اعتماد: دومین بعد سرمایه اجتماعی، اعتماده که از نظر محققین هم به عنوان مقدمه ای واسه عمل جمعی موفقیت آمیزه و هم می تونه به معنی نتیجه عمل های جمعی موفق محسوب شه. واسه اینکه افراد بتونن در کنار همدیگه روی پروژه های مشترک کار کنن اعتماد لازمه.

کلمن در اثر معروف خود به نام «بنیادهای نظریه اجتماعی» دو جزء رو واسه سرمایه اجتماعی قائله: جزء ساختاری وجزء شناختی. اعتماد اجتماعی و تعهد اجتماعی بعد شناختی سرمایه اجتماعی رو تشکیل میدن و ابعاد تعلقات و تعاملات اجتماعی بعد ساختاری رو امتحان می کنن. منظور از بعد شناختی وجود میزانی از باور، تعهد اجتماعی و بقیه عناصر چون صداقت، اتحاد درون گروهی، اندازه زمان با هم بودن، انتقاد پذیری و … است که کیفیت روابط اجتماعی بین همسران رو شامل می شه در حالی که در بعد ساختاری کمیت روابط اجتماعی سنجیده می شه. در این بعد شبکه اجتماعی فرد بررسی می شه که عضویت فرد در گروه، اندازه همکاری، تنوع فعالیت های جمعی، تعداد آدمایی که فرد می شناسن، شکل های جور واجور ارتباطات، شعاع ارتباطات، تعداد و اندازه شبکه های اجتماعی فرد مورد آزمایش قرار می گیرند (کلمن، ۱۳۷۷؛ ۴۷۵).

بیان ابعاد جور واجور از سرمایه اجتماعی از طرف کارشناسان خلاف همدیگه نبودهبلکه متمم و مکمل همدیگه هستن بنابر این ریشه این فرق رو باید به وجود اومده توسط زمینه های نظری و سطوح تحلیلی متفاوتی دونست که کارشناسان در کار خود ازش استفاده کرده ان.

[۱]- Solow

[۲]- Behavior pattern

[۳]- Transformation capacity

[۴]- Substitutes and complements

[۵]- Decay

[۶]- Ability to create other capital

[۷]- Alienability

[۸]- Schooler

[۹]- Structural demension

[۱۰]- Uphoff

[۱۱]- Network ties

[۱۲]- Network configuration

[۱۳]- Appropriable organization

[۱۴]- Cognitive demension

[۱۵]- Relational demension

[۱۶]- Leana & Van Buren

[۱۷]- Associability

[۱۸]- Trust