پایان نامه ارشد درباره سازماندهی اطلاعات و کتابخانه مرکزی

6- معتقدی، کیانوش (مهر و آبان 1387)، شکوه خوشنویسی و تذهیب در مکتب شیراز (سدههای هشتم و نهم هجری)، آئینه خیال، شماره 10. در سده هشتم و همزمان با حکومت ایلخانان مغول در ایران، شیراز که از حملات‌ مغولان در امان مانده بود، محیط امنی برای ادامه سبک کهن کتاب‌آرایی ایرانی بود،که نوآوری‌های چندی نیز به آن‌ افزوده گردید. در این مقاله به بررسی اجمالی سیر تحولات هنر خوشنویسی و تذهیب و نیز هنرهای وابسته- همچون کاغذسازی، صحافی‌ و تجلید- در گستره هنر “کتاب‌آرایی” پرداخته شده است.
7- سلیمی نمین، هاجر (زمستان 1388)، کتابت و تذهیب در قرآنهای چهار قرن اولیه اسلام، هنرهای زیبا، هنرهای تجسمی، شماره 40. در این مقاله نویسنده به بررسی ریشههای شکلگیری کتابت و تذهیب از اوایل تشکیل حکومت اسلامی پرداخته است و نتیجهگیری شده که از آنجایی که ترنج، اسلیمی، شمسه و … که از اصیلترین نقشههای تذهیب قرآن هستند، همگی از طبیعت الهام گرفتهاند. زمانی که این نقوش در کنار آیات قرآن گرفتهاند به لحاظ بصری، از خطی که در آن عرصه ظهور خود را تجربه کردهاند، تاثیر پذیرفتهاند و از آنجایی که خطوط سبکهای عباسی بسیار به ترسیم نزدیک بودهاند، تذهیب در فرمهایی بسیار نزدیک به اشکال هندسی خود را نشان داده است.
8- کاظمی، سامره (فروردین و اردیبهشت 1385)، سیر تحول کتابت قرآن تا سده هشتم هجری (دوره ایلخانی)، کتاب ماه هنر، شماره 92 و 91. در این مقاله به طور خلاصه به بررسی سیر تحول کتابت قرآن، طی دوران اسلامی تا پایان دوره ایلخانی پرداخته و اجزاء و عناصر تشکیلدهنده کتابت قرآن، چون خط و خوشنویسی، تذهیب، رنگ، صفحهآرایی، کاغذ، صحافی و تجلید و ابزارهای کتابت همراه با سیر تحول و تکامل آنها تا پایان دوره ایلخانی مورد بررسی قرار میگیرد.
9- زارعی مهرورز، عباس (تابستان 1373)، بر کرانه ادب و هنر تذهیب: سیر تاریخی هنر تذهیب، میراث جاویدان، شماره 6. در این مقاله تعریف تذهیب و اقسام آن، اصطلاحات تذهیب، تاریخ و سبکهای مختلف تذهیب از صدر اسلام تا دوره صفوی به صورت خلاصه مورد بررسی قرار گرفته است.
10- احمدزاده، سعادت (تابستان 1380)، تذهیب در هنر کتاب آرایی ایران، فصلنامه مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات دوره 12، شماره 2. دراین مقاله به بررسی مختصری از مکتبهای تذهیب و تاریخ هنر کتاب آرایی ایران از صدر اسلام تا دوره معاصر پرداخته شده است.
پایاننامهها:
1- تفرشی، محمد (1388)، بررسی هنر تذهیب در قرآنهای سدههای نخستین قرن اول تا قرن چهارم هجری، پایاننامه کارشناسی ارشد، پژوهش هنر، تهران، دانشکده هنرهای زیبا. در این پایاننامه سرسورههای قرآنهای دورههای صدر اسلام تا قرن چهارم هجری مورد تحقیق قرار گرفته و ویژگی هرکدام از این دورهها به تفکیک ارائه شده و برای هر دوره تصاویری از سرسورههای قرآنهای داخل و خارج از کشور به طور نمونه آورده شده است.
2- قندهاریون، مریم (1389)، بررسی و توصیف تصویری نقش و رنگ در سه نسخه قرآن کریم (فاتحهالکتاب سه نسخه قرآن تیموری، صفوی و قاجار از گنجینه نفایس نسخ آستان قدس رضوی)، پایاننامه کارشناسی ارشد، پژوهش هنر، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران. در این پایاننامه سه نسخه از صفحه فاتحهالکتاب موجود در موزه آستان قدس رضوی از نظر نقش و رنگ با یکدیگر مقایسه شده است. در فصل اول کلیاتی در مورد سه دوره تیموری، صفوی و قاجار (در مورد تاریخچه، فرهنگ و هنر و کتابآرایی) قرآنهای این دوران بررسی شده است. در فصل دوم به پژوهش در مورد نقش و رنگ در کتابآرایی قرآن در این سه دوره تاریخی مورد مطالعه قرار گرفته است و در نهایت در فصل سوم، سه نمونه به صورت تطبیقی و توصیفی از این دوران مورد بررسی واقع شده است.
3- محمد اسماعیل، مصطفی (1388)، بررسی و جمعآوری سرسورهها، گلآیهها، علامات حزب و جزء در قرآن از صدر اسلام تا دوره صفوی، پایاننامه کارشناسی، تهران، دانشگاه سوره. در این پایاننامه به جمعآوری سرسورهها، علامات حزب و جزء قرآنی موجود در تمام موزهها و مجموعههای ایران همت گماشته است.
1-6- روش و فنون اجرایی پژوهش
روش پژوهش در این پایاننامه تاریخی- توصیفی است که بر پایه استدلالهای توصیفی و ارائه جدول آماری میباشد. ابزار و شیوههای گردآوری اطلاعات از طریق فیشبرداری و جمعآوری شکلی نمونههایی از آثار هنرهای تزئینی در موزه و کتابخانه آستان قدس رضوی (ع) و روش تحقیق به صورت کتابخانهای میباشد.
1-7- معرفی جامعه آماری و نمونهها
مورد تحقیق این رساله مجموعه قرآنهای موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی از صدر اسلام تا دوران صفوی میباشد که با توجه به تعداد بسیار زیاد این نسخ، شماری از آنها به عنوان نمونه مورد مطالعه قرار گرفت. روش گردآدوری جامعه آماری به شیوه انتحابی بوده و با در نظر گرفتن نمونههای در دسترس از سوی آستان قدس که به دلیل مسائل امنیتی تعداد محدودی را شامل میشود، 4 نمونه از دوره صدر اسلام و دوره عباسی، 25 نمونه از دوره سلجوقی، 25 نمونه از دوره ایلخانی و 17 نمونه از دوره تیموری انتخاب گردیده است.
1-8- محدودیتهای پژوهش
از آنجاییکه موضوع این پژوهش بررسی و مطالعه سیر تحول سرسورههای قرآنهای موجود در آستان قدس رضوی (ع) بوده و این قرآنها جزء نفایس موزه و کتابخانه آستان قدس رضوی محسوب میشوند، لذا بخش عمدهایی از این آثار به علت مسائل امنیتی و حفاظتی، قدمت و حساس بودن شرایط نگهداری آثار خطی در مخزن موزه نگهداری میگردند و لذا این شرایط سبب شده که نسخ خطی به راحتی در اختیار دانشجویان و محققین قرار داده نشود. در نتیجه در طی مطالعه سیر تحول سرسورههای قرآن توصیف آثار این پژوهش امکان عکسبرداری و مشاهده مستقیم همه آنها امکانپذیر نبوده و از روی تصاویر آنها مطالعه و توصیف شده است.
در طی انجام پژوهش حاضر، این موانع و همچنین به تبع آن، عدم در دسترس بودن منابع مکتوب، از جمله محدودیتهایی بوده که تا حدودی رساله را تحت تاثیر قرار داده و مسیر محقق را دشوارتر نموده است.
فصل دوم
بررسی هنر کتابآرایی قرآنهای آستان قدس از صدر اسلام تا دوره صفوی
2-1- «کتابخانه مرکزی» و «گنجینه قرآن» آستان قدس رضوی
بیش از چهارده قرن از نزول قرآن مجید بر پیامبر بزرگ اسلام میگذرد. قرآن منبع اصلی و اساسی دین، ایمان، اندیشه هر مسلمان، بخشنده حرارت، معنی، حرمت و روح به زندگی اوست.
«این کتاب تمدن‌ساز و کلام وحی آنقدر مورد توجه بوده و هست که موجب شده در دوره‌های مختلف از مناظر و مرایای گوناگون مورد توجه تمامی اقشار جامعه اسلامی قرار گیرد. به گونهای که علماء تمام همتشان را در پژوهش و بیان مفاهیم قرآن به کار بردند و هنرمندان هم به فراخور خود کوششان بر این بوده که این کتاب به نهایت جمال برسد» (آصف فکرت، 1363: 12-9).
کتاب آسمانی قرآن کریم در طول تاریخ همواره محور اندیشه و عمل مسلمانان بوده است. «مسلمانان در فکر، عقیده، رفع مشکلات فردی و اجتماعی خود به این کتاب مقدس مراجعه میکردند. قرآن مجید اصیلترین و مهمترین منبع مطالعاتی و پژوهشی اسلامی است که از آغاز نزول تا کنون، مسلمانان به تعلم و تعلیم آن پرداخته و بر این اساس علوم و فنون مختلفی را گسترش دادهاند» (فرهمندنژاد، 1389: 94).