نتیجه گیری
1-5 معرفی پژوهش
چشمها دریچهای به سمت فکر و روح افراد هستند. معلمان برای درک میزان توجه دانش آموزانشان به چشم های آنها نگاه میکنند. حرکات چشمی اطلاعات وسیعی را در مورد رفتار قابل مشاهده فرد فراهم میکنند که همراه با دیگر خصوصیات از قبیل گفتار و حالات بدنی میتوان عملکرد فرد را تفسیر کرد. ارتباط بین بینایی و تفکر در دهههای اخیر موجب تحقیقات گسترده ای شده است. در روانشناسی و علوم اعصاب محققان از حرکات چشمی برای تفسیر و آنالیز روندهای شناختی در تکالیف گوناگون (کارپنتر 1980-شیلینگو رینرو چامبلی 1998) و همچنین جهت بررسی مهارت محاسبه (ساپس 1990) و مشکلات واژگان (هگارتی و مایر و گرین 1992) استفاده میکنند.
در سالهای اخیر استفاده از تفسیر رفتار چشمی بعنوان معیار ارزیابی توجه بسیار متداول و مرسوم شده است. ارتباط بسیار بالای حرکات و الگوهای رفتاری چشم با روندهای توجهی تأییدی مؤکد بر صحت و درستی نتایج در قالب تعمیم آن به عملکردهای توجهی میباشد. مطالعات متعدد اختلالات حرکت چشمی را با استفاده از روشهایی نظیر FMRI,PETسنجیده اند و همچنین برای بررسی حرکات چشمی از شیوه هایی نظیر تمرینات GO-NO GO(کاستانوئوس 2000)، تمرینات Ocular Fixation (گولد و باستین 2001) و فعالیت های جستجوی دیداری (واندراستایگل 2002( و فعالیت های حافظه ساکادیک (راملس 2002) استفاده شده است. در سالهای اخیر در پی تأیید ارتباط عمیق حرکات چشمی و توجهای و همچنین شفاف شدن زیر بناهای شناختی‌- عصبی حرکت چشمی و تطابق آن با کارکردی پردازشی سیستم ادراکی به نظر می‌رسد که فرصت مناسبی جهت بررسی‌ ارتباط این عوامل در کودکان دچار اختلال نقص توجه – بیش فعالی فراهم آماده است. با توجه به ارتباطات ذکر شده میان سیستم اکولوموتور و توجه، در این پژوهش با استفاده از تمرینات حرکت چشمی و آموزش الگو‌های دیداری تغییرات توجهی‌ کودکان ADHDمورد بررسی‌ قرار گرفته است.
2-5 تفسیر یافته های پژوهش
در این بخش جهت تفسیر و بررسی یافته های پژوهش نتایج مرتبط با پرسشنامه کانرز والدین را که شامل مسائل شناختی، بیش فعالی، رفتار مقابله ای و نمره کل کانرز است را در یک بخش و نتایج مرتبط با آزمون عملکرد مداوم را که شامل خطای حذف، خطای ارتکاب، سرعت واکنش، تغییر پذیری، آستانه تشخیص و تکرار است را نیز در یک بخش مجزا بطور جداگانه مورد بررسی قرار دادهایم.
تفسیر داده های مرتبط با پرسشنامه کانرز والدین:
نتایج این تحقیق بر اساس پرسشنامه کانرز مبین این نکته است که مداخلات ردیابی بینایی در کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه – بیش فعالی در متغیرهای مسائل شناختی، بیش فعالی و همچنین نمره کل کانرز تفاوت معنادار مشاهده شده است. بنابراین چنین نتیجه گرفت که مداخلات ردیابی بینایی منجر به تغییرات رفتاری در حوزههای فوق الذکر در کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه-بیش فعالی نیز شده است.
در تحقیقاتی که در سال 2011 توسط دکتر اریک بورستیک انجام شد نتایج حاکی از آن است که درمان بینایی حرکتی منجر به ارتقای عملکرد تحصیلی و توجهی در کودکان ADHD9 تا 17 ساله بر اساس پرسشنامه کانرز ده ماده ای شده است که نتایج پژوهش حاضر با مطالعه ما همسو میباشد. در این پژوهش نیز متغیرهای مسائل شناختی، بیش فعالی و نمره کل کانرز تغییرات معنادار داشتهاند اما در زمینه رفتارهای مقابله ای تفاوت معنا دار مشاهده نشده است.
در پژوهشی توسط لیندن در سال 2005 که با استفاده از EEG biofeedback بر روی کودکان ADHD انجام شد و گروه مورد مطالعه تحت ارزیابی پرسشنامه کانرز والدین قرار گرفت، استفاده از درمان مورد نظر منجر به تفاوت معنادار در مسائل شناختی کودکان در اثر ارتقای توانایی های توجهی آنها شد که نتایج این مطالعه نیز با پژوهش حاضر همسو میباشد.
در مطالعه دیگری که توسط کلینبرگ در سال 2005 از برنامه آموزشی کامپیوتری در یک دوره سه ماهه در کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه-بیش فعالی استفاده شد که این کودکان تغییرات چشمگیری را در زمینههای کاهش بی توجهی و بیش فعالی را با توجه به پرسشنامه کانرز والدین نشان دادند که این نتایج نیز با مطالعه ما همسو میباشد.
طبق نتایج بدست آمده فرضیه تأثیر مداخله بکار رفته شده بر کاهش مشکلات شناختی کودکان ADHD پذیرفته میشود. تغییر در شاخصه مشکلات شناختی را میتوان مرتبط با تمریناتی دانست که بر تقویت حافظه کاری،ثبات بینایی و اسکن نمودن تصاویر و تمرینات ساکادیک ساده تاکید داشته اند.
شاخص بیش فعالی نیز به دنبال مداخله در گروه تغییرات معناداری را نشان داده است. بنابراین فرض تأثیر مثبت مداخلات ردیابی بینایی بر کاهش نمره شاخص بیش فعالی پذیرفته شده است. شاید علت اصلی تغییر در نمره این خرده مقیاس را بتوان مرتبط با تمریناتی دانست که افزایش تحمل کودک را در طی فعالیتهای تعقیب بینایی رقم زده است.
کامرون و رابینسون در سال 1980 با استفاده از مداخلات آموزش شناختی، کاهش میزان مشکلات شناختی و کاهش علائم بیش فعالی را نشان دادند که با نتایج مطالعه حاضر همسو است.
لوبار و همکاران نیز کاهش علایم بیش فعالی را با استفاده از تمرینات نوروفیدبک بر اساس پرسشنامه کانرز والدین نشان دادند که با نتایج مطالعه حاضر همخوانی دارد.
در این مطالعه نمره کل پرسشنامه کانرز نیز کاهش معنادار نشان داده است، بنابراین فرضیه تأثیر مداخلات ردیابی بینایی بر عملکردهای رفتاری با توجه بر نمره کل پرسشنامه کانرز والدین کودکان ADHDپذیرفته میشود.
کلینبرگ و همکاران در سال 2005 کاهش علایم رفتاری را در کودکان ADHDبر اساس پرسشنامه کانرز پس از 25 روز درمان شناختی انجام دادند که تأییدی بر مطالعه حاضر است.
در پژوهش فاکس و همکاران در سال 2003 نمره کل پرسشنامه کانرز والدین پس از مداخلات نوروفیدبک کاهش معناداری را نشان داد که با نتایج مطالعه حاضر همسو میباشد.
در مطالعه حاضر، ارزیابی رفتاری بعد از مداخله در دو گروه را نشان میدهد که مداخلات ردیابی بینایی در گروه مداخله توانسته است در خرده مقیاسهای مشکلات شناختی، بیش فعالی و نمره کل کانرز تغییرات معنادار را بوجود بیاورد. مشاهده مقادیر میانگین این متغیرها نیز حاکی از تفاوت بارز میان گروه مداخله و شاهد بوده است، لذا میتوان آن را ناشی از اثربخشی تکالیف ردیابی بینایی در مطالعه حاضر دانست. مطالعه حاضر نتوانسته است تغییر معناداری را در شاخصه رفتار مقابله ای پدید بیاورد که با توجه به همسویی این نتیجه با مطالعات فوق الذکر این چنین به نظر می رسد که مداخلات مبتنی بر توجه از قبیل نوروفیدبک، بیوفیدبک، تمرینات شناختی و مداخلات مبتنی بر تمرین های اکولوموتور نتوانسته است بر شاخص رفتار مقابله ای تاثیر معنادار بگذارد که می توان این گونه نتیجه گیری کرد که برای تاثیر بر این شاخصه احتمالا باید از تکالیف دیگری استفاده نمود.