2-2- پتاسم
2-2-1 اثر پتاسیم در رشد و نمو گیاهان
پتاسیم یکی از سه عنصر اصلی در تغذیه گیاهان می باشد که منابع طبیعی عمده آن دریاچه های شور رسوبات و خاک های سطحی شور می باشد . پتاسیم عنصری پویا است و در صورت کمبود علائم آن ابتدا در برگهای پائینی و سپس در برگهای بالا ظاهر می شود . کمبود پتاسیم موجب کاهش خوابیدگی دورس غلات شده و مقاومت گیاهان را در مقابل آفات و بیماریها ، تنش های خشکی ، شوری ، سرماو گرما کاهش می دهد . این عنصر باعث بهبود رنگ پوست میوه ، خوش خوراکی ، افزایش قند و ویتامین پس در مرکبات و اکثر میوه می گردد . پتاسیم یکی از عناصر اصلی مورد نیاز گیاهان است که نقش های بسیار متعددی در فرایندهای مهمی چون ساخت پروتئین ، نشاسته ، چربی ، انتقال مواد غذایی ، فتوسنتز و کیفیت و کمیت محصولات زراعتی دارد ( نارکی ، 1379 ) .
2-2-2- کودهای پتاسه
ساخت کودهای پتاسه عمدتاً بر مبنای استخراج نمکهای پتاسیم از رسوباتی است که خود از تبخیر دریاچه های نمک به وجود آمده اند . در ساخت کودهای پتاسیم عموما از کانی های پتاسیم نظیر کانالیت ، کیفیت و مورات پتاسیم استفاده می شود.
مکانیزم نمکهای پتاسیم عمدتا بر مبنای اختلاف در حلالیت و تفاوت در وزن مخصوص نمک ها استوار بود. وجداسازی آن از سایرنمک های همراه عمدتا از طریق کریستالیزه کردن مجدد یا به حالت تعلیق درآوردن نمک های پتاسیمی امکان پذیر است(ملکوتی و نفیسی ، 1372).
2-2-3 انواع کودهای پتاسه:
2-2-3-1-کود سولفات پتاسیم:
پتاسیم حداقل 48 درصد برحسب kco،منیزیم حداکثر 2درصد بر حسبMgo،کلسیم حداکثر5.2 درصد برحسبCao،کلرحداکثر5.2درصدبرحسبNacl،رطوبت حداکثر5.1درصدوسدیمبرحسب Nacl حداکثر 2درصد.
2-2-3-2-کودکلریدپتاسیم :
پتاسیم حداقل 60درصد برحسبKco، رطوبت حداکثر5.0درصد، سدیم برحسبNaclحداکثر5.3درصد، منیزیم برحسب Mgcl2حداکثر یک درصد.
2-2-3-3-کود نیترات پتاسیم:
پتاسیم حداقل 5.4درصد، ازت حداقل 10درصد، موادغیر محلول حداکثر یک درصد ، Pwبیش از 5 و رطوبت حداکثر5.0درصد.
2-2-3-4-کود سولفات پتاسیم ومنیزیم:
پتاسیم حداقل 24درصد، سولفات(So4)حداقل 57درصد، منیزیم Mgoحداقل 10درصد سدیم برحسب Naclحداکثر 5.1درصد، رطوبت حداکثر5.1درصد.
2-3-زمان مصرف پتاسیم
این کود برای گیاهان زراعتی از جمله لوبیا به میزان 300-150کیلوگرم درهکتار قبل از شخم با سایر کودها مصرف می گردد . مصرف سولفات پتاسیم با توجه به نداشتن یون مزاحم کلر به ویژه در اراضی شور ، همچنین به لحاظ داشتن سولفات و قدرت آزاد سازی تدریجی پتاسیم مفید است . در خاکهای مناطق خشک مصرف کلو پتاسیم قابل توصیه است ولی در مواردی که گیاه مورد نظر به زیادی کلر حساس باشد مصرف سولفات پتاسیم توصیه می شود ( حق نیا ، 1370 ، سالاردینی ، 1385 ).
در خاکهای بعضی ازمناطق خشک ونیمه خشک پتاسیم به مقدار کافی وجود دارد لذا مقدار آن برای زراعت لوبیا کافی است وکمبود آن درخاک های فرسایش یافته وخاک های شنی ممکن است مشاهده شود که دراین خاک ها با مصرف کودهای پتاس کمبود آن جبران می شود (رستگار ،1372).پتاسیم درساسختمان گیاه وجود ندارد ووجودش برای ساختم بعضی از اسیدهای آمینه ضرروری است .پتاسیم درسنتز وانتقال کربوهیدرات ها بطور کلی مصرف co2مؤثراست .برای تشکیل دیوراه ضخیم سلول ضروری است .جذب آب وتعادل جذب عناصر به پتاسیم نیاز دارد .پتاسیم سبب بالا بردن کیفیت محصول وراندمان فتوسنتز ومقاومت گیاه دربرابر امراض می شود (رستگار 1372)پتاسیم یکی از عناصر اصلی ومهم است که نقش اساسی دراقتصاد آب برای گیاه ،فتوسنتز ،کمیت وکیفیت محصول دارد این عنصربرای فعالیت بیش از 60آنزیم ضرروری شناخته شده است .درمتابولیسم ازت ،کربوهیدرات ها ساخت پروتئین ،نشاسته ،چربی وهمچنین انتقال مواد عذایی درگیاهان نقش بسیار مهمی دارد (برنسکو،1990).گیاه پتاسیم مورد نیاز خودراازپتاسیم ناشی ازاضافه کردن کودهای شیمیایی ویاپتاسیم موجود درخاک تامین می نماید (فلاح وخاوازی ،1380).نقش پتاسیم درگیاه بیشتربصورت کاتالیزوری است وکمبود آن مقاومت گیاه مقاومت گیااه را دربرابر آفات و بیماری ها کاهش میدهد.(ملکوتی، 1378). شکل مورد استفاده پتاسیم به صورت یون پتاسیم بوده و کودهایی که برای رفع کمبود به خاک داده می شوند کلوپتاسیم و نیترات پتاسیم و سولفات پتاسیم می باشد. مصرف کودهای پتاسیم بر اساس آزمون خاک و توصیه های فنی تحقیقاتی منطقه لازم و ضروری می باشد و رعایت حد بحرانی 300 میلی گرم در کیلوگرم برای اکثر محصولات توصیه میشود (هاشمی مجد، 1379). امروز سولفات پتاسیم رایج ترین کود پتاسیم است که در زراعت مصرف میشود.(هانک و کروسان، 1998). وجود پتاسیم در نگهداری آب در بافت های گیاهی از اهمیت خاصی برخوردار است و در گیاهان به صورت یون در شیره ی سلولی یا به صورت تبادلی در پروتو پلاسم قرار دارد (مخترع،1381). بانسکووهمکاران (1990)اذان دارند ،علوم تغذیه کافی با پتاسیم برای بالا بردن مقاومت بسیاری ازگیاهان زراعی درمقابل حمله قارچ هاوحشرات توضیح داده شده است وافزایش مقاومت گیاهان درمقابل بیماری ها درنتیجه تغذیه خوب با پتاسیم باعث تولید دیواره سلولی محکم می شود ودراین حالت هیف های قارچ نمی تواندبه آسانی به سیتو پلاسم وارد شوند (بانسکو ودلی ،1990).
پتاس مقاومت گیاه را دربرابر بیماری ها گیاهی وآفات افزایش داده وموجب زیاد شدن مواد قندی ونشایسته ای ،هم چنین بزرگی دانه ها وسرانجام افزایش کیفیت دانه خواهد شد (هانک ،1998ومخترع ،1381).
براساس آزمایشات انجام اعلام شده درجهت بهبود وحفظ محیط زیست درخاک مقدار پتاسیم قابل استفاده کمتر از 250 میلی گرم برکلیوگرم است .بایستی از سولفات پتاسیم استفاده شود همچنین اعتقاد براین است که کودسولفات پتاسیم حتمابایدقبل از کاشت درزیر خاک قرار گیرد .این کود علاوه برتامین پتاسیم گیاه ،گوگردمورد نیاز را نیز بصورت سولفات تامین می کند وسولفات نیزدارای خاصیت اصلاح کنندگی خاک می باشد(دولکو ،1383).
اگرچه پتاسیم در گیاه نقش ساختمانی ندارداما وجود آن برای گیاه ضرروی است بخصوص آنکه اثرشگفت انگیزی برروی کیفیت محصول داشته به گونه ای که آن را عنصر کیفیت نامیده اند (مخترع ،1381).
هاشمی (1375)معتقد است علیرغم نیاز فراوان محصولات زراعی به پتاسیم که گاهی از مقدار ازت نیز بیشتر می باشد در زراعت کودهای پتاسیمی مصرف نمی شود. این وضع درحالی است که در کشورهای پیشرفته نسبت ازت به پتاسیم مصرفی تقریبا نزدیک به یک است ولی متاسفانه این نسبت در کشور ماازپانزده نیزبیشتر است (هاشمی مجد 1379).