دانلود پایان نامه ارشد با موضوع دوران باستان، فرهنگ و تمدن، سلسله مراتب

زشها و صورت‌های زودگذر یا مد.
در معماری مانند سایر هنرها می‌توان تاثیر برخی از پدیده‌ها و جلوه‌های عمیق فرهنگ ملی و دینی را به شکل الگوها و صورت‌هایی پایدار مشاهده کرد. برخی از انواع طرح‌ها چهار باغ را می‌توان از این‌گونه طرح‌ها و الگوها دانست. این گونه از صورت‌ها و ارزش‌ها ناشی از عوامل و پدیده‌های اصلی فرهنگ و تمدن یا قوم یا ملت هستند و به همین دلیل از لحاظ گستره تاریخی و جغرافیایی غالباً بسیار پایدار و طولانی‌هستند. پایداری این صورت‌ها یا الگوها به معنی فقدان پویایی آن‌ها نیست.

2-9 بازتاب فرهنگ در صورت فضای معماری
در بخش پیش اشاره شد که صورت فضای معماری از عوامل و پدیده‌های متعددی تاثیر می‌پذیرد. فرهنگ یکی از عوامل است. فرهنگ مجموعه‌ای از پدیده‌های گوناگون است که هر کدام به گونه‌ای خاص بر آثار هنری و از جمله فضاهای معماری تاثیر می‌گذارد. این تاثیر گاه بسیار ملموس و روشن و در مواقعی بسیار ظریف و غیر آشکار است. برای نمونه می‌توان به تاثیر نقش صلیب در طراحی کلیساهای تاریخی که بسیار آشکار و ملموس است اشاره کرد به همین ترتیب سلسله مراتب بین انواع جزء – فضاها و عناصر فضای ورودی مسجد جامع ایرانی و مفهوم و محتوای فرهنگی آن را ممکن است هر شخص در مرحله نخست نتواند درک کند، اما آنچنان پیچیده، ظریف و رمز آمیز هم نیست که از دیدگاه بسیار از مشاهده کنندگان و از جمله عموم متخصصان پنهان ماند بنابراین تجلی همه پدیده‌ها خصیصه‌های عناصر تشکیل دهند فرهنگ در صورت فضاهای معماری یکسان صورت نمی‌پذیرد، و برخی از تجلیات فرهنگ را به سادگی و برخی دیگر را به دشواری می‌توان مورد شناسایی قرار داد.
یکی از جلوه‌ها و بازتاب‌های فرهنگی را در هنرها می‌توان به صورت اهمیت یافتن برخی از عددها و شکل‌ها دانست. توجه به بعضی از عددها، شکل‌ها و صورت‌ها در جامعه‌های تاریخی و گاه معاصر بر اساس مفاهیم ضمنی، ادراکی و فرهنگی موجود در آن عددها و شکل‌ها صورت گرفته است.
برخی از عددها در بسیاری از فرهنگ‌ها از جمله در فرهنگ ایران اهمیت خاصی یافته‌اند. شاید بتوان اظهار داشت که یکی از علل توجه به اعداد مربوط به درک انسان از نظم جهان در گذشته بود که آن را به ملموس‌ترین شکل یعنی نظم عددی دریافت می‌کرد. حرکت منظم زمین و روئیت خورشید، ماه و برخی از ستارگان دگرگونی منظم فصل‌ها و سالها را می‌توان از نخستین قواعد مهم عمومی طبیعت دانست که توجه انسان را به خود جلب کرد و به این ترتیب برخی از عددها و شکل‌ها به ویژه متناسب با صورت و وضع فیزیولوژیک انسان و نحوه احساس و دراک هستی توسط او اهمیت خاصی یافتند. بسیاری از این شکل‌ها و عددها در فعالیت‌ها و مراسم آیینی، هنرها، مکتب‌های فکری و غیره به صورت ویژه‌ای کاربرد یافتند. کاربرد هر عدد یا شکل در هر یک از انواع فعالیت‌ها یا هنرها از یک سو با ویژگی‌های یصری و شمارشی آن فعالیت و از سوی دیگر با خصوصیات و مشخصه‌های آن شکل یا عدد بستگی داشته است. بنابراین شکلها و عددهایی در هنر معماری مورد توجه و استفاده قرار می‌گرفت که با ویژگی‌های ریاضی، هندسی و ملموس این هنر و همچنین با فرهنگ عمومی این سرزمین سازگار باشد.
عدد چهارشنبه عدد چهار را می‌توان مهمترین عددی دانست که در فرهنگ معماری ایران از جایگاه کاملاً ویژه‌ای برخوردار شد و بدون اغراق می‌توان اظهار داشت که اهمیت و نحوه کاربرد این عدد در معماری ایرانی به گونه‌ای است که نظیر آن در هیچ سرزمین دیگری نمی‌توان یافت. پیش از پرداختن به چگونگی کاربرد این عدد در معماری ایرانی، لازم است که برخی از خصیصه‌ها و مشخصه‌های هندسی، ریاضی، شکلی، کاربردی و فرهنگی آن اشاره شود.
عدد چهار نخستین عددی است که معادله توان دوم یک عدد کوچکتر خود است، به عبارت دیگر، نخستین عددی استکه جذر آن یک عدد صحیح است. افزون بر این، حاصل جمع عدد چهار با مجموع اعداد پیش از خود مساوی ده می‌باشد. این ویژگی سبب شد که برخی از افراد و فلاسفه در دوران باستان این عدد را بسیار مهم به شمار آورند و شاید بتوان اظهار داشت که اهمیت وافر عدد چهار در فرهنگ بسیاری از جامع‌ها از جمله در جامعه ایرانی بدون ارتباط با عدد چهار نبوده است.
وضع فیزیولوژیک انسان در ارتباط با محیط پیرامونش به گونه‌ای است که در نخستین مرحله،محیط پیرامون را به چهار جهت یا بخش تقسیم کرده، زیرا انسان عرصه‌ای را در جلوی خود و عرصه‌ی دیگری در پشت سر خود دارد. در این حالت دو عرصه نیز در سمت چپ و راست خود دارد که با چرخاندن سر به چپ و راست، آنم دو عرصه را نیز می‌تواند در چشم‌انداز خود قرار دهد. بنابراین تقسیم عرصه‌های پیرامون انسان به چهار بخش اصلی (جلو، عقب، چپ و راست)، به سبب وضع جسمانی انسان به این صورت انجام شده است. افزون بر این، چگونگی حرکت کره زمین و طلوع و غروب خورشید نیز موجب اهمیت یافتن دو جهت بسیار حیاتی – شرقی و غربی – برای انسان شد.
انطباق دو جهت اخیر (شرق و غرب) در جهات چهار گانه (جلو، عقب، چپ و راست) موجب قوام یافتن نوعی طبقه‌بندی عرصه‌های زمینی به چهر جهت اصلی (شرق، غرب، شمال، جنوب) شد که از یک سو براساس وجود پدیده‌های مهم طبیعی و جغرافیایی شکل گرفته بود و از سوی دیگر با خصیصه‌های جسمانی بدن انسان سازگار بود، به نحوی که اگر انسان به سمت شمال بایستد، پشت سر او جنوب، سمت راست او شرق و سمت چپ او غرب نامیده می‌شود.
اهمیت یافتن عدد چهار موجب شد که در بسیاری از جوا
مع آن عدد را مقدس بدانند و از آن برای طبقه‌بندی برخی از پدیده‌های طبیعی و اجتماعی نیز استفاده کنند. تقسیم سال به چهار فصل (بهار ، تابستان، پاییز و زمستان) و فرض وجود چهار عنصر اصلی پدید آورنده جهان (آب، آتش، خاک و باد)، تقسیم برخی از جامعه‌های انسانی از جمله جامعه ایرانی در دوره ساسانیان به چهار طبقه اجتماعی (موبدان، سپاهیان، کشاورزان و پیشه‌وران، دبیران)، فرض وجود اختلاط چهارگانه (خوم، بلغم، سودا، صفرا)، و طبقه‌بندی‌های چهرگانه دیگر نشان می‌دهد که این عدد اهمیت ویژه‌ای در فرهنگ بسیاری از جامعه‌ها و به خصوص در جامعه ایرانی داشته است.
1-9-1 مربع
در میان انواع شکل‌های هندسی تنها شکل مربع است که از لحاظ ساختار بصری و مشخصه‌های هندسی بیشترین سازگاری را به عدد چهار دارد. مربع دارای چهار ضلع مساوی است. چهار زاویه نود درجه دارد. این زاویه همان زاویه‌ای است که بر اثر نیروی جاذبه زمین ایجاد می‌شود دو عمود منصف آن که از وسط اضلاع عبور می‌کنند، سطح آن را به چهار مربع کوچک‌تر تقسیم می‌کنند. دو قطر آن که از مرکز مربع عبور می‌کنند سطح آن را به چهار مثلث متساوی‌الاضلاع تقسیم می‌کنند. ضمناً قطرهای آن به صورت منظم و دقیق چهار جهت فرعی را نسبت به چهار جهت اصلی (شمال، جنوب، شرق و غرب که هر یک از اضلاع مربع را می‌توان در مقابل هر کدام از آنها دانست) مشخص می‌سازند. مربع یک مرکز دارد که از پیرامون و کنج‌ها به سوی آن، به طرف درون، و نیز از آن (از مرکز) به طرف کنج‌ها و پیرامون مربع می‌توان حرکت کرد.
افزون بر برخی از ویژگی‌های ساختاری و هندسی مربع که مورد اشاره قرار گرفت، این شکل را از لحاظ معماری و ساختمان‌سازی می‌توان به یکی از ایستاترین و پایدارترین شکل‌های معماری دانست.
بعضی از ویژگی‌های مورد اشاره موجب شد که شکل مربع نیز شکل مقدس به شمار آید و برای برخی از فضاهای مقدس، آرمانی و مهم از آن استفاده کنند. یکی از کهن‌ترین کاربردهای مربع به عنوان شکلی مقدس در فرهنگ ایران باستان را می‌توان در شکل شهر آرمانی که دستور ساختن آن به جمشید شاه داده شد، مناقصه گردد.
در دوره اشکانیان در عرصه پیرامون شهر نساء ارگی وجود داشتند که در آن چند بنا و از جمله یک کاخ موسوم به “خانه مربع” و شماری معبد وجود داشت انتخاب نام مربع برای یک کاخ نشان می‌دهد که شکل مربع از لحاظ نمادی و آئینی در آن دوره اهمیت خاصی داشته است زیرا بناهای بی‌شماری در ایران ساخته می‌شد که نقشه آن به شکل مربع بود اما این نکته سبب نمی‌‌شد که برای نامگذاری بنا از واژه مربع استفاده شود.
2-9-2 دایره
دایره یکی از شکل‌های بسیار خاص هندسی است که در بسیاری از سرزمین‌ها افزون بر مفهوم ساختاری و هندسی، مفاهیم ادراکی و فرهنگی نیز دارد، زیرا از یک سو همانند شکل ماده و خورشید است که از پدیده‌های مورد توجه بودند و از سوی دیگر ویژگی‌های هندسی آن کلاض خاص است.
دایره شکلی است که آغاز و انتها ندارد و همه نقاط روی محیط آن از مرکز به یک فاصله هستند. این شکل از لحاظ معماری و سازه از ایستاترین شکل‌ها به شمار می‌آید و نقشه پایه گنبد که یکی از مهمترین عناصر و سازه‌های معماری ایرانی می‌باشد، به شکل دایره است. ترسیم دایره به سادگی میسر است و آن را با یک مرکز و یک شعاع به راحتی می‌توان ترسیم کرد و به سهولت امکان تقسیم آن به بخشها و قطعه‌های کوچکتر نیز وجود دارد برای نمونه، می‌توان محیط آن را به کمک شعاع به شش قسمت مساوی و سپس به قطعه‌های کوچکتر تقسیم کرد.
دایره فاقد جهت مشخص است اما در ترکیب با شکل‌های دیگر ممکن است به آن یک یا چند جهات مشخص داد.
دایره و مربع چند ویژگی مشترک دارند و هر یک از آن‌ها را به کمک دیگری می‌توان ترسیم کرد چنانچه اگر یک مربع را حول مرکز آن بچرخانیم گوشه‌های مربع باعث پیدایش دایره می‌شود. دایره و مربع را می‌توان به صورت متداخل و مماس در درون یکدیگر قرار داد و در هر حالت دو شکل مزبور در چهار نقطه به یکدیگر مماس می‌شود. این ویژگی سبب شد که در معماری و در برخی از هنرهای تجسمی از شکل‌های دایره و مربع به عنوان شکل پایه و زمینه برای ترسیم بسیاری از نقش‌ها و طرح‌ها استفاده کنند گنبد‌های ایرانی عموماً بر روی فضایی مربع یا مکعب شکل طراحی و ساخته می‌شود.
2-9-3 مکعب
مکعب یکی از حجم‌های خالص و مهم در معماری است که از شش سطح به شکل مربع تشکیل می‌شود این حجم به عنوان حجمی مرکزی و برون‌گرا که به فضای بیرون سامان می‌دهد و هم به عنوان حجمی درون‌گرا مورد استفاده قرار می‌گیرد در حالت نخست آن را به صورتحجمی‌می‌یابیم که فعالیت بیشتر در بیرون و پیرامون آن جریان می‌یابد. کعبه در مکه مکرمه را می‌توان ار نمونه‌های بارز جالب توجه در این زمینه به شمار آورد نام کعبه نیز چنان که آشکار است از صورت مکعبی گونه این فضا گرفته شده است و این نکته نشان می‌دهد که افزون بر فرهنگ ایرانی در برخی از فرهنگ‌های دیگر مانند فرهنگ اسلامی نیز مکعب از صورت‌های خاص و گاه مقدس بوده است.
کعبه زرتشت در نقش رستو و بنای مشهور به میل اژدها در نورآباد ممسنی از نمونه آثار دوران باستان هستند که کارکرد آئینی مذهبی داشتند هیچ یک از بناهای مزبور کاملاً به صورت مکعب نیستند اما حجم کلی آنها صورت مکعب را تداعی می‌کند و به همین جهت برخی از آنها کعبه نامیده شده‌اند.
2-9-4 حجم‌های کروی شکل
کره از حجم‌هایی است که به ندرت به طور خالص در فضاهای معماری مورد استفاده قرا
ر می‌گرفت اما بسیاری از حجم‌های کروی و منحنی شکل برای پوشش و سقف فضا غالباً از لحاظ ایستایی پایدارتر از سایر سطوح و حجم‌ها بودند و ساختن آنها با مصالح موجود در نواحی مرکزی ایران خشت آجر در مواردی سنگ میسر و برای پوشاندن فضاها و دهانه‌ها وسیع مناسب و کارآمد بود در ایران به طور معمول گنبد را بر روی پایه یا فضای مکعبی شکل می‌ساختند و برای احداث پایه و زمینه‌ی دایره‌ای شکل غالباً پایه مربع را به هشت ضلعی یا سایر شکل‌های کثیرالاضلاع تبدیل می‌کردند و سپس دایره یا استوانه پایه را برای ساختن گنبدی شکل می‌دانند گنبد به یکی از مهمترین عناصر شاخص و نمادین در معماری ایران تبدیل شد.
2-9-5 استوانه
استوانه از حجم‌های ایستایی است که به ندرت در معماری ایرانی به صورت مستقل و منفرد به کار می‌رفت، اما به عنوان بخشی از ترکیب معمارانه یک فضا آن را به کار می‌برند در بسیاری از انواع گنبدها پیش از آغاز ساختن گنبد از حجمی استوانه‌ای شکل که در برخی مناطق کشور آن را گریو می‌نامند، استفاده می‌کردند ارتفاع این حجم در گنبدهای گوناگون متفاوت بود.
وسیعترین و در مواردی بیشترین کاربرد احجام استوانه‌ای شکل را در برجها – مزارها و مقبره‌ها برجی شکل و برجهای دفاعی و بعضی از مناره‌ها می‌توان مشاهده کرد البته حجم‌های تقریباً مخروطی شکل را در برخی از برجها و مناره‌ها به کار می‌برند شواهد موجود نشان می‌دهد که در محدوده از بناهای باستانی و آئینی نیز از حجم‌های استوانه‌ای شکل در ترکیب با سایر حجم‌ها و فضاها بهره می‌بردند. آثار باقی مانده از قلعه دختر در فارس و کلات نادری در خراسان حاکی از وجود چنین مجموعه‌هایی است.
با تعریف و محدود کردن فضا که نقطه انجام هر تلاش طراحی می‌باشد. ونیز با ظهور عاملی به نام سقف عناصر اصلی شکل دهنده، هر بنایی در سه بعد کامل می‌شود. اصولاً طراحی و معماری، فعالیت پیچیده‌ای است، لیکن به خودی خود ایده‌ای با عنوان “محصور کننده” سادگی مخصوص به خود را داشته و از این رو، برای شروع کار مناسب به نظر می‌آید. طراح در حقیقت با خلق ساختاری که محیط خارج را از داخل جدا می‌کند، به فن و مهارت خود جامه عمل می‌پوشاند. هنگامی که در جست‌و‌جوی مفاهیم اساسی هستیم، متوجه می‌شویم تمام ساختمان‌ها بدون استثنا از کف، دیوار و سقف ساخته شده‌اند. “نیس اونسون 1987” اگر چه مصالح مورد استفاده در هر ساختمان بسیار متنوع است، ولی مفهوم محصور کردن فضا، ثابت است.
2-10 ساختار
ساختمانها، ساختارهای متفاوتی را دارا هستند، که اسکلت‌بندی و دیوار باربر، تنها دو نمونه ابتدایی از آنهاست در قسمت قبل، سخن از سقف، دیوار و کف به میان آمد که در نگاه نخست امری واضح به نظر می‌آید، ولی هنگامی که از مفاهیم اولیه نظری، پا یه دنیای واقعیت و شرایط متفاوت آن می‌گذاریم، مسایل کمی پیچیده‌تر می‌شود. به طور کلی، چهار نوع مصالح ساختمانی وجود دارد که به آسانی قابل دسترسی می‌باشد: چوب، فولاد، سنگ و بتن هر یک از این مصالح، محاسن، معایب و قوت و ضعف خاص خود را دارا هستند. طراحان باید در مورد این مصالح، حداقل آگاهی لازم را داشته باشند تا بتوانند جنبه‌های مثبت و مفید استفاده از هریک را مد نظر قرار دهند برای مثال چوب به راحتی شکل می‌گیرد و معمولاً هم ارزان است، در حالی که مقاومت آن تا حد زیادی، به نوع،سن درخت و مقطع آن بستگی دارد. هیچ یک از مصالحی که به طور رایج در ساختمان به کار می‌روند، ترکیب مقاومت کششی و مقاومت فشاری معادل فولاد را ندارند. با وجود این، بدون استفاده از ابزار گران قیمت، بسیار مشکل می‌توان

Author: mitra1--javid

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *